Mantra 35

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

द्विभागधनमादाय प्र क्षिणात्यवर्त्या । अग्निः पुत्रस्य ज्येष्ठस्य यः क्रव्यादनिराहितः

IAST Transliteration

dvibhāgádhanam ādā́ya prá kṣiṇā́ty àvartyā́ | agníḥ putrásya jyéṣṭhasya yáḥ kravyā́do ’nirāhitaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Taking the twofold portion of wealth, he wasteth it utterly by returning again:—that Agni, the flesh-devourer, not duly established, (preyeth) upon the eldest son.

Word by Word

• द्विभागधनम्: wealth divided into two shares
• द्विभागधनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्वि-भाग-धन (प्रातिपदिक-समासः)

• आदाय: having taken
• आदाय: (क्रियाविशेषणम्; पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √दा (दा॒ने/ग्रहणे)

• प्र: forth, forward
• प्र: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• क्षिणाति: diminishes, wastes away
• क्षिणाति: (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्षि (क्षये/क्षीणे) [वेदिक-प्रयोगः: ‘क्षिणाति’ = ‘क्षययति/क्षिणोति’]

• अवर्त्या: by/with the ‘avartyā’ (a turning/warding means; an instrument/agency)
• अवर्त्या: करण
• Type: Noun/Adjective
• Root: अवर्त्य (प्रातिपदिकम्; ‘अवर्त’/‘अवर्तिन्’ इत्यादि-सम्बद्धः)

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिकम्)

• पुत्रस्य: of the son
• पुत्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिकम्)

• ज्येष्ठस्य: of the eldest
• ज्येष्ठस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिकम्)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)

• क्रव्यादः: the flesh-eater (cremation-fire)
• क्रव्यादः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Noun/Adjective
• Root: क्रव्याद (प्रातिपदिकम्; ‘कच्चित् मांसभक्षी/शवभक्षी’)

• अनिराहितः: not duly set up/maintained (unestablished)
• अनिराहितः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: अनिराहित (निर्-आ-√धा/√हृ? इत्यादि-सम्बद्धः; वेदिक-विशेषणम् ‘अनिराहित’ = ‘अनाहृत/अनिराधित/अनिराहित’—‘not duly established/maintained’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Agni (in kravyād vs. properly established polarity)

Chandas: Anuṣṭubh-like

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From warning/fear (devouring consequence) to implied pacification (restore Agni).","listener_experience":"Sobering accountability; urgency to correct domestic ritual foundations.","intensity":7}