Mantra 14
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
संकसुको विकसुको निरृथो यश्च निस्वरः । ते ते यक्ष्मं सवेदसो दूराद् दूरमनीनशन्
IAST Transliteration
sáṅkasuko víkasuko nirṛ́tho yáś ca nísvaraḥ | té té yákṣmaṃ savédaso dūrā́d dūrám anīnaśan ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Saṅkasuka, Vikasuka, Nirṛtha, and Nisvara—those, those knowing ones—have chased the yákṣma from afar to far away.
Word by Word
संकसुकःone who is ‘compressed/contracted’ (a kind of harmful being/condition)
संकसुकः:
कर्तृ (ते इति सर्वनामस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसंकसुक (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास) < सं- + कसुक
विकसुकःone who is ‘expanded/spread out’
विकसुकः:
कर्तृ (ते इति सर्वनामस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविकसुक (प्रातिपदिक; समास) < वि- + कसुक
निरृत्थःbringing misfortune/ruin; destructive
निरृत्थः:
कर्तृ (ते इति सर्वनामस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनिरृत्थ (प्रातिपदिक; समास) < निर्- + ऋत्थ/अर्थ
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
निस्वरःsoundless/voiceless; without tone
निस्वरः:
कर्तृ (यः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनिस्वर (प्रातिपदिक; समास) < नि(स्)- + स्वर
तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेthose (indeed)
ते:
कर्तृ (पूर्वपदस्य पुनरुक्ति/समुच्चय-बलार्थम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यक्ष्मम्consumption/disease (yakṣma)
यक्ष्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक)
सवेदसःhaving knowledge/skill; knowing (the remedy/rite)
सवेदसः:
कर्तृ (ते इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसवेदस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास) < स- + वेदस्
दूरात्from afar
दूरात्:
अपादान (वियोग-स्थानम्)
TypeIndeclinable (ablatival form used adverbially)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
दूरम्far away
दूरम्:
अधिकारण/दिशा-परिमाण (गत्यर्थे क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (accusative used adverbially)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
अनीनशन्they drove away/banished
अनीनशन्:
क्रिया (कर्तृ: ते…सवेदसः; कर्म: यक्ष्मम्)
TypeVerb
Rootनी (धातु) with reduplication: अ-नी-नश् (causative/iterative sense in Vedic usage)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Apotropaic powers allied to Agni; yákṣma as the adversary
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From invoking capable allies to triumphant removal and calm assurance.","listener_experience":"Confidence, renewed hope, and firmness against chronic fear.","intensity":6}