Mantra 20

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

तयार्बुदे प्रणुत्तानामिन्द्रो हन्तु वरंवरम्। अमित्राणां शचीपतिर्मामीषां मोचि कश्चन

IAST Transliteration

táyā ’rbude prá-nuttānām índro hantu váraṃ-varam | amítrāṇāṃ śacī́-patir mā́ ’mīṣāṃ móci káś caná

English Translation (Griffith/Whitney)

Therewith, O Arbuda, let Indra smite the routed foes—each best man after best. Let Śacī’s Lord, against the enemies, suffer not one of these to slip away at all.

Word by Word

• तया: by/with that (female/that means)
• तया: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अर्बुदे: in/at the tumor, swelling
• अर्बुदे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)

• प्रणुत्तानाम्: of those that have been driven away/repelled
• प्रणुत्तानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: प्र-√नुद् (धातु) → प्रणुत्त (कृदन्त, क्त) + -आनाम्

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• हन्तु: let (him) strike/kill
• हन्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हन् (अदादि)

• वरंवरम्: the best (again and again)/each excellent one
• वरंवरम्: कर्म (क्रियाविशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective/Adverbial accusative (reduplicated)
• Root: वर (प्रातिपदिक)

• अमित्राणाम्: of enemies
• अमित्राणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• शचीपतिः: Śacī’s lord (Indra)
• शचीपतिः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: शचीपति (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य उपाधि)

• मा: do not
• मा: सम्बन्ध (निषेध-उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• ईषाम्: of these/of them
• ईषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम्/एतद्-सम्बद्ध सर्वनाम (एषाम्) — वैदिकरूपम् ‘ईषाम्’

• मोचि: (you) should not be released/escape
• मोचि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मुच् (तुदादि/रुधादि; ‘to release’)

• कश्चन: anyone/any (at all)
• कश्चन: कर्तृ/विषय (निषेधस्य)
• Type: Indefinite pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चन (निपात)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (per Anukramaṇī; edition-dependent)

Devata: Indra (Śacīpati) operating through Arbuda

Chandas: Anuṣṭubh-like (to be confirmed by metrical count per pada)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From pursuit of the routed to final sealing—victory made irreversible.","listener_experience":"Courage, strategic focus, uncompromising closure.","intensity":8}