Mantra 22

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

पृथक् सर्वे प्राजापत्याः प्राणानात्मसु बिभ्रति । तान्त्सर्वान् ब्रह्म रक्षति ब्रह्मचारिण्याभृतम्

IAST Transliteration

pṛthák sárve prājāpatyā́ḥ prāṇā́n ātmásu bibhrati | tā́n sárvān bráhma rakṣati brahmacāriṇyā́bhṛtam

English Translation (Griffith/Whitney)

Severally all the Prajāpatic powers bear the breaths within their several selves. All those doth Brahman guard—Brahman brought hither by the Brahmacārin.

Word by Word

• पृथक्: separately, each apart
• पृथक्: Adhikaraṇa (क्रियाविशेषण—‘पृथक्’)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय-प्रातिपदिक) अथवा पृथ् (धातु) → पृथक्

• सर्वे: all (of them)
• सर्वे: Kartā
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सर्व (सर्व-प्रातिपदिक)

• प्राजापत्याः: Prajāpati’s (beings/offspring), Prajāpatya-s
• प्राजापत्याः: Kartā (सर्वे इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective (patronymic/relational)
• Root: प्राजापत्य (प्रातिपदिक; प्र-आ-√जन्/जापति-सम्बन्धः → ‘प्रजापतेः’)

• प्राणान्: breaths, vital powers
• प्राणान्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• आत्मसु: in (their) selves
• आत्मसु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)

• बिभ्रति: they bear, they carry
• बिभ्रति: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरणे)

• तान्: them
• तान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (तान् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• ब्रह्म: Brahman (sacred power / the holy word)
• ब्रह्म: Kartā
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक; नपुंसकलिङ्ग-रूपम्)

• रक्षति: protects
• रक्षति: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √रक्ष् (रक्षणे)

• ब्रह्मचारिण्या: by/with the brahmacāriṇī (female religious student / vow-keeper)
• ब्रह्मचारिण्या: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिणी (प्रातिपदिक; ब्रह्म-चारिन्-स्त्री)

• आभृतम्: brought/borne (i.e., ‘carried/maintained’)
• आभृतम्: (विशेषणम्) —
• Type: Participle (past passive) used adjectivally
• Root: आ-√भृ (आभरणे/आहरणे) → आभृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often assigned to Atharvan/Angiras line for brahmacarya hymns; exact r̥ṣi varies by anukramaṇī)

Devata: Brahman / Prajāpati / Prāṇas (complex devatā-field)

Chandas: Anuṣṭubh (predominant; mixed/irregular possible in AV style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From analytical recognition of plural life-forces to confident protection under brahman.","listener_experience":"Centeredness, steadiness, ‘held together’ vitality.","intensity":5}