Mantra 9
Sukta 4
Sanskrit (Devanagari)
या ते प्राण प्रिया तनूर्यो ते प्राण प्रेयसी । अथो यद् भेषजं तव तस्य नो धेहि जीवसे
IAST Transliteration
yā́ te prā́ṇa priyā́ tanū́r yā́ te prā́ṇa préyasī | átho yád bheṣajáṃ táva tásya no dhehi jīváse ||
English Translation (Griffith/Whitney)
That body of thine, O Prāṇa, which is dear, that, O Prāṇa, which is dearest—moreover, whatever remedy is thine, thereof do thou bestow upon us, for life.
Word by Word
याwhich (female/that)
या:
Kartā (सापेक्ष-उपवाक्ये) / विशेषण-रूपेण ‘तनूः’ इत्यस्य
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → या-
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘thy/your’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते
प्राणO Prāṇa (life-breath)
प्राण:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) < प्र + √अन् (प्राणने) (व्युत्पत्त्यर्थे)
प्रियाdear
प्रिया:
विशेषण (तनूः इत्यस्य) / Kartā-संबद्ध
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
तनूःbody, form
तनूः:
Kartā (सापेक्ष-उपवाक्ये) / विषय
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
याwhich
या:
Kartā (द्वितीय-सापेक्ष-उपवाक्ये) / विशेषण-रूपेण ‘तनूः’ (अनुक्त) इत्यस्य
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → या-
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् → ते
प्राणO Prāṇa
प्राण:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
प्रेयसीdearer, more beloved
प्रेयसी:
विशेषण (तनूः इत्यस्य) / Kartā-संबद्ध
TypeAdjective
Rootप्रेयस् (प्रातिपदिक; प्रियस्य तुलनात्मक-रूपम्) → प्रेयसी (स्त्री)
अथोand also / moreover
अथो:
समुच्चय/अन्वय (discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ + उ (निपात-संयोग)
यत्whatever / that which
यत्:
विशेषण (भेषजम् इत्यस्य)
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → यत्
भेषजम्remedy, medicine
भेषजम्:
Kartā (यत्-उपवाक्ये) / विषय
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तव
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘of that (remedy)’
TypePronoun/Demonstrative
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तस्य
नःto us
नः:
Sampradāna (recipient) — ‘to us’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः
धेहिplace, bestow
धेहि:
क्रिया (मुख्य-वाक्ये) — दान/न्यास
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)
जीवसेfor (our) living, for life
जीवसे:
प्रयोजन-सम्प्रदान (purpose dative) — ‘for life’
TypeNoun (purpose-dative)
Rootजीवस् (प्रातिपदिक; ‘life’) / √जीव् (जीवने) इत्यस्मात् भाव-नाम
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Prāṇa (as healer and repository of bhesaja)
Chandas: Anuṣṭubh-like
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From tender appeal (‘dear/dearest’) to confident request for life.","listener_experience":"Compassionate urgency that resolves into reassurance.","intensity":5}