Mantra 23
Sukta 9
Sanskrit (Devanagari)
यास्ते जङ्घाः याः कुष्ठिका ऋच्छरा ये च ते शफाः । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु
IAST Transliteration
yā́s te jaṅghā́ yā́ḥ kuṣṭhikā́ ṛccharā́ yé ca te śaphā́ḥ | āmíkṣāṁ duhratāṁ dātré kṣī́raṁ sárpir átho mádhu
English Translation (Griffith/Whitney)
Thy shanks, thy ankle-joints, thy sinews, and thy hoofs—let them be milked for the giver: clotted milk, milk, and ghee, and honey besides.
Word by Word
याःwhich (fem. pl.)
याः:
विशेषण-सम्बन्ध (जङ्घाः इत्यस्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour / of you
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जङ्घाःshanks, legs
जङ्घाः:
Kartā (सापेक्ष-वाक्ये) / विषय
TypeNoun
Rootजङ्घा (प्रातिपदिक)
याःwhich (fem. pl.)
याः:
विशेषण-सम्बन्ध (कुष्ठिकाः इत्यस्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कुष्ठिकाः(those) afflicted with kuṣṭha; leprous/scabby (ones)
कुष्ठिकाः:
Kartā (सापेक्ष-वाक्ये) / विषय
TypeNoun
Rootकुष्ठिका (प्रातिपदिक; कुष्ठ-सम्बद्ध)
ऋच्छराःulcered / sore-bearing (ones)
ऋच्छराः:
समनाधिकरण/विशेषण (कुष्ठिकाः इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootऋच्छरा (प्रातिपदिक; ‘ऋच्छर’ इति रोग/क्षत-सम्बद्ध शब्दः)
येwhich (masc. pl.)
ये:
विशेषण-सम्बन्ध (शफाः इत्यस्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शफाःhoofs
शफाः:
Kartā (सापेक्ष-वाक्ये) / विषय
TypeNoun
Rootशफ (प्रातिपदिक)
आमिक्षाम्curds/thickened milk (a dairy preparation)
आमिक्षाम्:
Karma (दुह्रताम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootआमिक्षा (प्रातिपदिक)
दुह्रताम्let them milk / may they milk
दुह्रताम्:
क्रिया (मुख्य-वाक्ये)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
दात्रेfor the giver
दात्रे:
Sampradāna (to/for the giver)
TypeNoun
Rootदात्रि/दातृ (प्रातिपदिक; ‘दाता’/‘दात्र’ = giver; अथवा ‘दात्र’ = sickle—परन्तु अत्र दातृ-अर्थः)
क्षीरम्milk
क्षीरम्:
Karma (दुह्रताम् इत्यस्य; आमिक्षाम् इत्यनेन सह समुच्चितम्)
TypeNoun
Rootक्षीर (प्रातिपदिक)
सर्पिःghee
सर्पिः:
Karma (समुच्चित-द्रव्य)
TypeNoun
Rootसर्पिस् (प्रातिपदिक)
अथोand also
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथो (निपात; अथ + उ)
मधुhoney
मधु:
Karma (समुच्चित-द्रव्य)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)
Devata: Cow/Payas; prosperity through sound cattle
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From concern for soundness to confident promise of abundance; quiet strength.","listener_experience":"Practical reassurance; sense of sturdy continuity.","intensity":5}