Mantra 9

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

तिर्यग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नस्तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम्। तदासत ऋषयः सप्त साकं ये अस्य गोपा महतो बभूवुः

IAST Transliteration

tiryágbilaś camasá ūrdhvábudhnás tásmin yáśo níhitaṃ viśvárūpam | tád āsata ŕ̥ṣayaḥ saptá sā́kaṃ yé asyá gopā́ maháto babhūvúḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

A cup with sideward opening, with bottom set aloft: therein is glory laid away, of universal form. There sat the Seven Seers together, who became the guardians of this Great One.

Word by Word

• तिर्यक्: sideways, crosswise
• तिर्यक्: विशेषण-भावे (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तिर्यञ्च् (प्रातिपदिक) / अव्यय-रूप

• बिलः: hole, cavity
• बिलः: Kartā (अस्ति-लुप्ते) / विषय
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)

• चमसः: cup, bowl (ritual vessel)
• चमसः: Kartā (अस्ति-लुप्ते) / विषय
• Type: Noun
• Root: चमस (प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्व: upward, raised
• ऊर्ध्व: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)

• बुध्नः: base, bottom
• बुध्नः: Kartā (अस्ति-लुप्ते) / विषय
• Type: Noun
• Root: बुध्न (प्रातिपदिक)

• तस्मिन्: in that (in it)
• तस्मिन्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यशः: glory, fame, splendor
• यशः: Karma (निहितम् इति सह) / विषय
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• निहितम्: placed, deposited, set
• निहितम्: कर्मणि-भावः (यशः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• विश्व: all, universal
• विश्व: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• रूपम्: form, appearance
• रूपम्: Karma (निहितम् इति सह) / यशः-विशेषणार्थे
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)

• आसत: they sat / were seated
• आसत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) [आस्-उपसर्गेण]

• ऋषयः: seers, sages
• ऋषयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• साकम्: together
• साकम्: सहकारक-भावे (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साकम् (अव्यय)

• ये: who
• ये: Kartā (बभूवुः इति सह) / सम्बन्ध-प्रवर्तक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of this, of him/it
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (एतद्-प्रयोगः)

• गोपाः: guardians, protectors
• गोपाः: Kartā (बभूवुः इति सह)
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘रक्षक’)

• महतः: of the great (one), mighty
• महतः: सम्बन्ध-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• बभूवुः: they became / came to be
• बभूवुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

Attribution

Rishi: Skambha-speculative tradition (variable attribution in hymn indices)

Devata: Skambha / Viśvarūpa (the universal-formed principle); also Saptarṣi as subsidiary figures

Chandas: Triṣṭubh-like (mixed/irregular within the sukta)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the paradoxical vessel, then reassurance through the presence of seven guardians.","listener_experience":"A vivid sacred diagram: hidden radiance safely stored and watched over; calm confidence in guarded potency.","intensity":5}