Mantra 31

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

अष्टाचक्रा नवद्वारा देवानां पूरयोध्या। तस्यां हिरण्ययः कोशः स्वर्गो ज्योतिषावृतः

IAST Transliteration

aṣṭā́cakrā́ návadvārā́ devā́nāṃ pū́r ayódhyā | tásyāṃ hiraṇyáḥ kóśaḥ svargó jyótiṣā́vṛtaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Eight-wheeled, nine-doored, the Gods’ invincible stronghold: within it is a golden casket, heavenly, wrapped round with light.

Word by Word

• अष्टाचक्राः: having eight wheels
• अष्टाचक्राः: विशेषणम् (कर्तृ/अधिकरण-पदस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (numeral compound)
• Root: अष्टन् (संख्या) + चक्र (प्रातिपदिक)

• नवद्वाराः: having nine doors
• नवद्वाराः: विशेषणम् (कर्तृ/अधिकरण-पदस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (numeral compound)
• Root: नवन् (संख्या) + द्वार (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• पूरयोध्या: the city ‘Ayodhyā’ (the unassailable citadel)
• पूरयोध्या: कर्तृ (उद्देश्य-वाक्ये नामपदम्)
• Type: Noun (compound; appositional/qualificative name)
• Root: पूरि/पुरी (प्रातिपदिक) + अयोध्या (प्रातिपदिक)

• तस्याम्: in that (city)
• तस्याम्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हिरण्ययः: golden
• हिरण्ययः: विशेषणम् (कोशस्य)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक) → हिरण्यय (तद्धित)

• कोशः: sheath; treasury; container
• कोशः: कर्तृ (अस्ति/भवति इति अध्याहृतम्)
• Type: Noun
• Root: कोश (प्रातिपदिक)

• स्वर्गः: heaven; celestial (one)
• स्वर्गः: समानााधिकरण/विशेष्य-विशेषणभावः (कोशस्य)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• ज्योतिषा: with light
• ज्योतिषा: करण
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• आवृतः: covered; enclosed
• आवृतः: विशेषणम् (कोशस्य)
• Type: Participle (past passive)
• Root: √वृ (वृञ्) + आ- (उपसर्ग) ; क्त-प्रत्यय

Attribution

Rishi: Traditionally ascribed within AV 10.2 to Atharvanic seers (speculative hymn complex; r̥ṣi attribution varies in ancillary lists).

Devata: Brahman/Ātman as the inner luminous principle; the ‘pura’ as sacralized body.

Chandas: Anuṣṭubh (predominant cadence; mixed/irregular in speculative passages)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From awe at the divine architecture to calm confidence in inner protection.","listener_experience":"A sense of being ‘held’ inside a luminous structure; reverent steadiness.","intensity":6}