Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 29

Sukta 10

चतुर्धा रेतो अभवद् वशायाः । आपस्तुरीयममृतं तुरीयं यज्ञस्तुरीयं पशवस्तुरीयम्

catúrdhā réto abhavad vaśā́yāḥ | ā́pas turī́yam amṛ́taṃ turī́yaṃ yajñás turī́yaṃ paśávas turī́yam

Fourfold became the seed of the Vaśā: the Waters are one fourth, Immortality one fourth, the Sacrifice one fourth, the Beasts one fourth.

चतुर्धाfourfold, in four parts
चतुर्धा:
Adhikaraṇa (प्रकार/विधि-अधिकारणम्)
TypeIndeclinable
Rootचतुर् + धा (प्रत्यय) / अव्ययीभाव
रेतःseed, semen
रेतः:
Kartā (अभवत् इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक) < √रि/√रु (स्रवणे) (निघण्टु-परम्परा)
अभवत्became, came to be
अभवत्:
TypeVerb
Root√भू (सत्तायाम्)
वशायाःof the vashā (a cow/animal; lit. ‘the vashā’)
वशायाः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः: ‘of the vashā’)
TypeNoun
Rootवशा (प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
Kartā (अध्याहृत-‘अभवत्/अस्ति’ इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
तुरीयम्the fourth part
तुरीयम्:
Kartā-सम्बन्धी (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootतुरीय (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortality; ambrosia
अमृतम्:
Kartā (अध्याहृत-‘अभवत्/अस्ति’ इत्यस्य कर्ता; ‘(तुरीयं) अमृतम्’)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
तुरीयम्the fourth part
तुरीयम्:
Kartā-सम्बन्धी (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootतुरीय (प्रातिपदिक)
यज्ञःsacrifice, ritual
यज्ञः:
Kartā (अध्याहृत-‘अभवत्/अस्ति’ इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज् (देवपूजासंगतिकरणदानेषु)
तुरीयम्the fourth part
तुरीयम्:
Kartā-सम्बन्धी (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootतुरीय (प्रातिपदिक)
पशवःcattle, animals
पशवः:
Kartā (अध्याहृत-‘अभवत्/अस्ति’ इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
तुरीयम्the fourth part
तुरीयम्:
Kartā-सम्बन्धी (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootतुरीय (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition (verify anukramaṇī).

Devata: Vaśā (as source of fourfold retas); associated cosmic categories (Āpas, Amṛta, Yajña, Paśu).

Chandas: Triṣṭubh-like cadence is possible in the first hemistich; overall mixed; confirm in critical edition.

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From wonder at cosmic mapping to calm assurance through enumerated order","listener_experience":"A feeling that prosperity is ‘lawful’ and cosmically backed; the household asset becomes sacred and reliable","intensity":5}