Adhyaya 91: The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ॥

Śrī Varāha bersabda: Sang Dewi yang pergi ke Mandara—Vaiṣṇavī—melakukan tapa-pertapaan; Ia adalah Śakti tertinggi yang berciri rajas, serta pemegang kaumāra-vrata (kaul kegadisan).

Verse 2

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभामृता । स्वयम्प्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ॥

Ia adalah Candraprabhā, putri gunung; demikian pula Sūryaprabhā, laksana amerta; Svayamprabhā, yang bercahaya dari diri-Nya; Cārumukhī, yang berwajah elok; Śivadūtī, utusan Śiva; dan Vibhāvarī, malam yang bercahaya.

Verse 3

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ॥

Jayā dan Vijayā, Jayantī dan Aparājitā—mereka ini serta ratusan gadis lainnya berada di kota yang paling utama itu.

Verse 4

देव्याः अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ॥

Semua pengiring Sang Dewi adalah suci dan membawa pāśa (jerat) serta aṅkuśa (cambuk-gajah); dikelilingi mereka, Dewi yang mulia duduk di singgasana singa.

Verse 5

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ॥

Dikipasi oleh para wanita dengan cāmara putih cemerlang, Sang Jelita—setelah menegakkan kaumāra-vrata (kaul keperawanan)—bersungguh-sungguh hendak menjalankan tapa.

Verse 6

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ॥

Ia berada pada puncak masa muda, amat beruntung, berpayudara penuh dan bulat, berhias untaian bunga campaka, aśoka, punnāga, dan nāga-kesara.

Verse 7

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारिभिः समन्ततः ॥

Sang Dewi dipuja pada segenap anggota tubuh-Nya, dihormat-sujud oleh para ṛṣi dan para dewa, serta disembah dari segala arah oleh wanita-wanita utama dan para gadis.

Verse 8

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ॥

Selama Dewi Sarvāṅgabhoginī tetap tekun dalam tapa, pada saat itu Nārada, putra Brahmā, datang ke tempat itu.

Verse 9

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ॥

Melihatnya seketika, sang Dewi, memandang putra Brahmā yang kaya tapa itu, berkata kepada Vidyutprabhā: “Berikanlah tempat duduk; dan segeralah sajikan air untuk membasuh kaki serta air untuk ācaman (menyucikan diri dengan meneguk).”

Verse 10

एवमुक्ता तदा देव्याः कन्या विद्युत्प्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ॥

Demikian diperintah oleh sang Dewi, gadis suci Vidyutprabhā pun mempersembahkan kepada Nārada sebuah tempat duduk, air pembasuh kaki, dan persembahan arghya.

Verse 11

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ॥

Kemudian, melihat tempat duduk telah disiapkan dan sang resi Nārada menunduk bersujud hormat, sang Dewi berbicara dengan sukacita yang besar.

Verse 12

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ॥

Seorang diri ia menjalankan tapa di tempat yang luas dan indah; setelah lama ber-tapa, batinnya menjadi sangat terguncang.

Verse 13

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ॥

Selamat datang, wahai resi termulia. Dari loka manakah engkau datang ke sini? Katakan tugasmu, agar tidak terjadi keterlambatan waktu bagimu.

Verse 14

एवमुक्तस्तदा देव्याः नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद्रौद्रमथाचलम् ॥

Ketika sang dewi berkata demikian, Nārada, sang pengetahu dunia-dunia, menjawab: “Dari Brahmaloka aku pergi ke Indraloka; dari sana ke Raudra, lalu ke gunung.”

Verse 15

ततस्त्वामिह देवेशि द्रष्टुमभ्यागतोऽस्मि शुभे । एवमुक्त्वा मुनिः श्रीमांस्तां देवीमन्ववेक्षत ॥

“Karena itu, wahai Dewi para dewa, wahai yang suci dan membawa berkah, aku datang ke sini untuk melihatmu.” Setelah berkata demikian, sang muni yang mulia memandang sang dewi dengan saksama.

Verse 16

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ॥

Setelah memandang sejenak, wahai Dewi para dewa, Nārada pun terperanjat: “Ah, betapa elok wujudnya! Ah, betapa cemerlang sinarnya! Ah, betapa teguh ketenangannya! Ah, betapa muda dan kuat dayanya!”

Verse 17

अहो निष्कामता देव्याः इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ॥

“Ah, betapa tanpa hasratnya sang dewi!”—demikian ia merenung dengan rasa haru, seraya memikirkan para dewa, gandharva, siddha, yakṣa, kinnara, dan rākṣasa.

Verse 18

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ॥

“Rupa seperti ini tidak terlihat di mana pun pada perempuan lain.” Demikian merenung dalam batinnya, Nārada pun dipenuhi rasa takjub.

Verse 19

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ॥

Setelah bersujud hormat kepada Sang Dewi pemberi anugerah, ia melompat ke hamparan langit; dan dengan tergesa-gesa ia menuju kota yang dijaga oleh raja para Dānava.

Verse 20

महीषाख्येन भूतेषि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महीषाकृतिम् ॥

Ia menuju kota di tepi samudra, yang terkait dengan makhluk bernama Mahīṣa; di sana ia menjumpai asura yang berwujud kerbau.

Verse 21

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ॥

Melihat sang pahlawan agung yang telah memperoleh anugerah—perkasa, penghancur bala tentara para dewa—sang resi pengembara dunia itu pun saat itu dihormatinya dengan bhakti.

Verse 22

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्याः रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद्दृष्टं देवतापुरे ॥

Dengan hati yang gembira, Nārada menceritakan kepadanya secara teratur dan patut tentang rupa Sang Dewi yang tiada banding, yang telah ia lihat di kota para dewa.

Verse 23

तस्मात्क्षोभात्समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बशनोड्डामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ॥

Dari keguncangan itu bangkitlah para gadis—bermata lembut, ujung rambutnya gelap dan berikal, bibir laksana buah bimba dan mata memanjang; berpinggul indah, kaya perhiasan gelang kaki, serta bercahaya oleh kemuliaannya.

Verse 24

नारद उवाच । असुरेन्द्र शृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ॥

Nārada berkata: “Wahai raja para asura, dengarkan dengan khusyuk tentang satu permata di antara para gadis; oleh anugerah pemberi-berkatnya, tiga dunia—yang bergerak dan yang tak bergerak—telah diperoleh.”

Verse 25

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारिशतसङ्कुलम् ॥

“Wahai Daitya, dari Brahmaloka aku datang ke Mandarādri. Di sana kulihat kota sang Dewi, dipenuhi ratusan gadis.”

Verse 26

तत्र प्रधानाया कन्या तापसी व्रतधारिणी । सा देवदैत्ययक्षाणां मध्ये काचिन्न दृश्यते ॥

“Di sana, gadis yang paling utama adalah seorang pertapa, pemegang laku-vrata. Bahkan di tengah para dewa, daitya, dan yakṣa, ia tidak tampak sebagai sosok biasa.”

Verse 27

यादृशी सा शुभा दैत्य तादृश्येकाण्डमध्यतः । भ्रमता तादृशी दृष्ट्वा न कदाचिन्मया सती ॥

“Wahai Daitya, sebagaimana sosok suci itu adanya—yang serupa itu, ketika aku mengembara di tengah lingkup jagat (anda-mandala), tak pernah sekalipun kulihat; demikian agungnya ia.”

Verse 28

तस्याश्च देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । उपासांचक्रिरे सर्वे येऽप्यन्ये दैत्यनायकाः ॥

Para Deva-Gandharva, para Ṛṣi, para Siddha dan Cāraṇa—semuanya—serta para pemimpin Daitya lainnya juga, datang menghadap dan melayani beliau.

Verse 29

तां दृष्ट्वा वरदां देवीमहं तूर्णमिहागतः । अजित्वा देवगन्धर्वान् न तां जयति कश्चन ॥

Setelah melihat sang dewi pemberi anugerah itu, aku segera datang ke sini. Tanpa terlebih dahulu menaklukkan para Deva-Gandharva, tak seorang pun dapat menaklukkan beliau.

Verse 30

एवमुक्त्वा क्षणं स्थित्वा तमनुज्ञाप्य नारदः । यथागतं ययौ धीमानन्तर्धानेन तत्क्षणात् ॥

Setelah berkata demikian dan berhenti sejenak, Nārada—setelah berpamitan kepadanya—pergi sebagaimana ia datang, lenyap seketika.

Verse 31

एवंविधाः स्त्रियो देव्याः क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्राः कोटिशो विविधाननाः ॥

Ketika batin sang Dewi terguncang, seketika bangkitlah perempuan-perempuan seperti itu—ratusan ribu, bahkan berjumlah krore—dengan rupa wajah yang beraneka ragam.

Verse 32

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ॥

Melihat para gadis itu, sang Dewi yang mulia, di gunung itu juga, dengan daya tapa menciptakan sebuah kota yang dipenuhi ratusan istana dan kediaman megah.

Verse 33

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तरजालानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ॥

Di sana ada jalan-jalan raya yang lebar, dihiasi istana-istana emas; rumah-rumah dengan kisi-kisi di bagian dalam serta tangga bertatah permata; jendela-jendela bagaikan jaring ratna, dan taman-taman kesenangan yang dekat pula.

Verse 34

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ॥

Di sana ada tak terhitung banyaknya istana megah, dan demikian pula para gadis di atas gunung itu. Wahai yang elok, akan kusebutkan, menurut urutan keutamaan, nama-nama para gadis itu.

Verse 35

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ॥

Vidyutprabhā, Candrakānti, dan seorang lagi bernama Sūryakānti; juga Gambhīrā, Cārukeśī, Sujātā, dan Muñjakeśinī.

Verse 36

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ॥

Ghṛtācī dan Urvaśī, serta seorang lagi bernama Śaśinī yang dihiasi keluhuran budi; Cārukanyā, Viśālākṣī, Dhanyā, dan Pīnapayodharā.