Adhyaya 1: Praise of Varāha and Pṛthivī’s Foundational Questions

Verse 1

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृद्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः॥ १.२ ॥

Semoga Dewa Purba Varāha menyingkirkan musuh-musuhku: Dia yang berwujud tanpa batas, bertubuh luas, dahulu mengangkat Bumi yang elok—dikelilingi samudra, beserta gunung dan sungai—di ujung taring-Nya bagaikan segumpal tanah liat; Dialah Kṛṣṇa, Viṣṇu, Penguasa para dewa, musuh Kaṁsa, pembinasaan Mura, Naraka, dan yang berkepala sepuluh, serta landasan segala keberadaan.

Verse 2

यः संसारार्णवे नौरिव मरणजराव्याधिनक्रोर्मिभीमे भक्तानां भीतिहर्ता मुरनरकदशास्यान्तकृत्कोलरूपी। विष्णुः सर्वेश्वरोऽयं यमिह कृतधियो लीलया प्राप्नुवन्ति मुक्तात्मानो न पापं भवत्तु नुदितारातिपक्षः क्षितीशः ॥ १.३ ॥

Dia yang bagaikan perahu di samudra saṁsāra—mengerikan oleh buaya kematian, usia tua, dan penyakit serta gelombang yang dahsyat—melenyapkan ketakutan para bhakta; yang dalam rupa Babi Hutan (Varāha) mengakhiri Mura, Naraka, dan yang bermuka sepuluh; Dialah Viṣṇu, Tuhan semesta, yang dicapai oleh orang berhati jernih di sini secara lila, hingga menjadi jiwa merdeka. Semoga Penguasa bumi yang menghalau pihak musuh itu membawa keberkahan; jangan ada keburukan.

Verse 3

सूत उवाच । यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा । उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ १.४ ॥

Sūta berkata: Pada masa dahulu ketika Viṣṇu dalam wujud Varāha mengangkat Bumi, maka Bumi itu dengan bhakti mengajukan pertanyaan kepada Tuhan Tertinggi.

Verse 4

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव॥ १.५ ॥

Dharanī berkata: “Wahai Yang Mahakuasa, pada setiap kalpa Engkaulah yang mengangkat dan menyelamatkanku. Namun, wahai Keśava, aku tidak mengetahui wujud-Mu, dan tidak pula mengetahui penciptaan mula-mula.”

Verse 5

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि॥ १.६ ॥

Ketika Weda telah hilang, Engkau menjelma sebagai Matsya, memasuki Rasātala, menariknya kembali, lalu menyerahkannya kepada Brahmā.

Verse 6

अन्यत्सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने । धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ॥ १.७ ॥

Pada waktu lain, saat pengadukan Samudra oleh para dewa dan asura, wahai Madhusūdana, Engkau menahan Gunung Mandara dengan mengambil wujud Kūrma (kura-kura).

Verse 7

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात् ॥ १.८ ॥

Kemudian lagi, dalam wujud Varāha, ketika aku sedang turun menuju Rasātala, Sang Bhagavān mengangkatku dari samudra raya dengan satu taring-Nya.

Verse 8

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः । अबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ॥ १.९ ॥

Dan lagi: Hiraṇyakaśipu, yang congkak karena anugerah, menindas bumi; Engkau menjatuhkannya. Dan Bali pun, wahai Bhagavān, Engkau ikat dalam wujud Vāmana.

Verse 9

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ॥ १.१० ॥

Wahai Dewa, dahulu pula, wahai Prabhu, dengan berulang kali menjadi Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma), Engkau menjadikan bumi kembali tanpa para kṣatriya.

Verse 10

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ॥ १.११ ॥

Dan lagi, rākṣasa Rāvaṇa pun dimusnahkan oleh gemilang daya ksatria; namun, wahai Dewa, sedikit pun aku tidak memahami maksud tindakan-Mu yang luar biasa itu.

Verse 11

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पालयते चापि केन च॥ १.१२ ॥

Setelah mengangkatku, bagaimana Engkau menciptakan jagat? Dan seperti apakah sesungguhnya ciptaan yang Engkau susun itu? Setelah diciptakan, oleh siapa ia ditopang walau sekali, dan oleh siapa pula ia dipelihara serta dilindungi?

Verse 12

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ॥ १.१३ ॥

Dengan cara apa, wahai Dewa Yang Mahameresap, Engkau menjadi mudah dijangkau berulang kali? Dan bagaimana awal penciptaan muncul, serta bagaimana akhir penciptaan terjadi?

Verse 13

कथं युगस्य गणना संख्या अस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वा अवस्थ महेश्वर ॥ १.१४ ॥

Bagaimana perhitungan yuga dilakukan—berapa ukuran bilangannya, dan bagaimana ia mengikuti urutan empat yuga? Apa ciri-ciri pembeda pada yuga-yuga itu dalam siklus ini, dan bagaimana keadaan masing-masingnya, wahai Maheśvara?

Verse 14

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ॥ १.१५ ॥

Siapakah para pelaksana yajña, siapakah para raja, dan siapakah yang mencapai siddhi tertinggi? Sampaikanlah semuanya kepadaku secara ringkas; berkenanlah kepadaku.

Verse 15

इत्युक्तः क्रोधरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह ॥ रुद्रान् देवान् सवासवः सिद्धसङ्घान् महर्षिभिः ॥ १.१६ ॥

Demikian disapa dengan nada murka, Tuhan Tertinggi pun tertawa. Ketika Ia tertawa, Jagaddhātrī (Bumi, penopang dunia) melihat di dalam perut-Nya para Rudra, para dewa beserta Indra, serta rombongan Siddha bersama para maharṣi.

Verse 16

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोकानन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ॥ १.१७ ॥

Sang Dewi Bumi memandang seluruh jagat: tujuh loka beserta Candra, Surya, dan gugus planet, semuanya berada dalam keluasan tanpa batas, masing-masing teguh pada tatanan dharmanya; sementara Bumi bergetar pada segenap anggotanya.

Verse 17

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ॥ १.१८ ॥

Ketika Sang Mahatma membuka mata dan terlihat oleh Dewi Bumi yang suci tanpa noda, ia pun menyaksikan-Nya dalam wujud-Nya sendiri yang berlengan empat, seakan tertidur di atas samudra agung.

Verse 18

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम् ॥ कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ॥ १.१९ ॥

Melihat Dewa Janardana tertidur di ranjang Śeṣa, serta melihat Brahma bermuka empat yang berada di dalam, bertumpu pada teratai pusar-Nya, Dewi Dhātrī pun merangkapkan tangan dan mengucapkan kidung pujian.

Verse 19

धरण्युवाच । नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे । नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ॥ १.२० ॥

Dharaṇī bersabda: “Salam hormat kepada-Mu, bermata laksana kelopak teratai; salam hormat kepada-Mu, pemakai busana kuning. Salam hormat kepada Sang Paramātman, pemusnah musuh para dewa.”

Verse 20

शेषपर्यङ्कशयने धृतवक्षःस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ॥ १.२१ ॥

Salam hormat kepada-Mu yang berbaring di ranjang Śeṣa, yang memikul Śrī di dada; salam hormat kepada-Mu, Penguasa segala dewa; salam hormat kepada-Mu, penganugeraha mokṣa.

Verse 21

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्त्कमलासनजन्मने॥ १.२२ ॥

Hormat kepada Tuhan pemegang busur Śārṅga, pedang, dan cakra, yang bebas dari kelahiran dan kematian. Hormat kepada Dia yang darinya Brahmā bersemayam di padma lahir dari padma agung yang muncul dari pusar-Nya.

Verse 22

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नास्मि त्राहि नारीमनागसम् ॥ १.२३ ॥

Hormat kepada-Mu yang berwajah merah bak karang dan bertangan indah laksana tunas muda. Dengan hati tenteram aku berlindung kepada-Mu; lindungilah perempuan ini yang tak bersalah.

Verse 23

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन । दृष्ट्वा भीतास्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम् । इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात् ॥ १.२४ ॥

Wahai Janārdana, melihat wujud Varāha-Mu yang laksana celak biru pekat, aku kembali gentar, sebab alam semesta seakan masuk dalam jangkauan tubuh-Mu. Kini, wahai Tuan, kasihanilah aku dan selamatkan aku dari ketakutan besar.

Verse 24

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ॥ १.२५ ॥

Semoga Keśava melindungi kedua kakiku; semoga Nārāyaṇa melindungi betisku. Semoga Mādhava melindungi pinggangku, dan Govinda juga melindungi bagian-bagian rahasiaku.

Verse 25

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ॥ १.२६ ॥

Semoga Viṣṇu melindungi pusarku; semoga Madhusūdana melindungi perutku. Semoga Trivikrama melindungi pahaku; semoga Vāmana melindungi hatiku.

Verse 26

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ॥ १.२७ ॥

Semoga Śrīdhara melindungi tenggorokanku; semoga Hṛṣīkeśa melindungi wajahku. Semoga Padmanābha melindungi mataku, dan semoga Dāmodara melindungi kepalaku.

Verse 27

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ॥ १.२८ ॥

Setelah demikian melakukan nyāsa yang berkaitan dengan Hari, Jagatī (Bumi) lalu berkata, “Salam hormat kepada-Mu, ya Bhagavān Viṣṇu,” dan kemudian terdiam.