Verse 1
Garbha
ॐ पञ्चात्मकं पञ्चसु वर्तमानं षडाश्रयं षड्गुणयोगयुक्तम् । तत्सप्तधातु त्रिमलं द्वियोनि चतुर्विधाहारमयं शरीरं भवति ॥
पञ्चात्मकमिति कस्मात्—पृथिव्यापस्तेजोवायुराकाशमिति । अस्मिन्पञ्चात्मके शरीरे का पृथिवी का आपः किं तेजः को वायुः किमाकाशम् । तत्र यत्कठिनं सा पृथिवी, यद्द्रवं ता आपः, यदुष्णं तत्तेजः, यत्सञ्चरति स वायुः, यत्सुषिरं तदाकाशमित्युच्यते ॥
तत्र पृथिवी धारणे, आपः पिण्डीकरणे, तेजः प्रकाशने, वायुर्गमने, आकाशमवकाशप्रदाने । पृथक् श्रोत्रे शब्दोपलब्धौ, त्वक् स्पर्शे, चक्षुषी रूपे, जिह्वा रसने, नासिकाऽऽघ्राणे; उपस्थश्चानन्दने, अपानमुत्सर्गे; बुद्ध्या बुद्ध्यति, मनसा सङ्कल्पयति, वाचा वदति ।
षडाश्रयमिति कस्मात्—मधुराम्ललवणतिक्तकटुकषायरसान्विन्दते । षड्जर्षभगान्धारमध्यमपञ्चमधैवतनिषादाश्चेति । इष्टानिष्टशब्दसंज्ञाः प्रतिविधाः सप्तविधा भवन्ति । प्रणिधानाद्दशविधा भवन्ति—शुक्लो रक्तः कृष्णो धूम्रः पीतः कपिलः पाण्डुर इति; सप्तधातुमिति ॥१॥
ॐ । पञ्च-आत्मकम् । पञ्चसु । वर्तमानम् । षट्-आश्रयम् । षट्-गुण-योग-युक्तम् । तत् । सप्त-धातु । त्रि-मलम् । द्वि-योनि । चतुर्विध-आहार-मयम् । शरीरम् । भवति ॥
पञ्च-आत्मकम् इति । कस्मात् । पृथिवी । आपः । तेजः । वायुः । आकाशम् । इति ॥
अस्मिन् । पञ्च-आत्मके । शरीरे । का । पृथिवी । का । आपः । किम् । तेजः । कः । वायुः । किम् । आकाशम् ॥
तत्र । यत्-कठिनम् । सा । पृथिवी । यत्-द्रवम् । ताः । आपः । यत्-उष्णम् । तत् । तेजः । यत्-सञ्चरति । सः । वायुः । यत्-सुषिरम् । तत् । आकाशम् । इति । उच्यते ॥
तत्र । पृथिवी । धारणे । आपः । पिण्डीकरणे । तेजः । प्रकाशने । वायुः । गमने । आकाशम् । अवकाश-प्रदाने ॥
पृथक् । श्रोत्रे । शब्द-उपलब्धौ । त्वक् । स्पर्शे । चक्षुषी । रूपे । जिह्वा । रसने । नासिका । आघ्राणे । उपस्थः । च । आनन्दने । अपानम् । उत्सर्गे । बुद्ध्या । बुद्ध्यति । मनसा । सङ्कल्पयति । वाचा । वदति ॥
षट्-आश्रयम् इति । कस्मात् । मधुर । अम्ल । लवण । तिक्त । कटुक । कषाय । रसान् । विन्दते ॥
षड्ज । ऋषभ । गान्धार । मध्यम । पञ्चम । धैवत । निषादाः । च । इति ॥
इष्ट । अनिष्ट । शब्द-संज्ञाः । प्रति-विधाः । सप्त-विधाः । भवन्ति ॥
प्रणिधानात् । दश-विधाः । भवन्ति । शुक्लः । रक्तः । कृष्णः । धूम्रः । पीतः । कपिलः । पाण्डुरः । इति । सप्त-धातु । इति ॥
oṃ pañcātmakaṃ pañcasu vartamānaṃ ṣaḍāśrayaṃ ṣaḍguṇayogayuktam | tatsaptadhātu trimalam dviyoni caturvidhāhāramayaṃ śarīraṃ bhavati ||
pañcātmakam iti kasmāt—pṛthivyāpastejovāyurākāśam iti | asmin pañcātmake śarīre kā pṛthivī kā āpaḥ kiṃ tejaḥ ko vāyuḥ kim ākāśam | tatra yatkaṭhinaṃ sā pṛthivī, yaddravaṃ tā āpo, yaduṣṇaṃ tattejaḥ, yatsañcarati sa vāyuḥ, yatsuṣiraṃ tad ākāśam ity ucyate ||
tatra pṛthivī dhāraṇe, āpaḥ piṇḍīkaraṇe, tejaḥ prakāśane, vāyur gamane, ākāśam avakāśapradāne | pṛthak śrotre śabdopalabdhau, tvak sparśe, cakṣuṣī rūpe, jihvā rasane, nāsikā''ghrāṇe; upasthaścānandane, apānam utsarge; buddhyā buddhyati, manasā saṅkalpayati, vācā vadati |
ṣaḍāśrayam iti kasmāt—madhurāmlalavaṇatiktakaṭukaṣāyarasān vindate | ṣaḍjaṛṣabhagāndhāramadhyamapañcamadhaivatanīṣādāś ceti | iṣṭāniṣṭaśabdasaṃjñāḥ pratividhāḥ saptavidhā bhavanti | praṇidhānād daśavidhā bhavanti—śuklo raktaḥ kṛṣṇo dhūmraḥ pītaḥ kapilaḥ pāṇḍura iti; saptadhātum iti ||1||
Om. Tubuh ini bersifat lima unsur—tersusun dari tanah, air, api, angin, dan ruang—berada dalam kelima unsur itu; memiliki enam sandaran, dipersatukan oleh enam kualitas; terdiri dari tujuh dhātu, ternoda oleh tiga mala, berasal dari dua sumber (ayah-ibu), dan dipelihara oleh empat macam makanan. Mengapa disebut ‘lima unsur’? Karena di dalam tubuh lima unsur ini: yang keras disebut tanah; yang cair disebut air; yang panas disebut api; yang bergerak disebut angin; yang berongga/berruang disebut ākāśa. Di sana: tanah berfungsi menopang; air memadatkan dan menyatukan; api menerangi; angin menggerakkan; ruang memberi kelapangan. Secara khusus: telinga menangkap bunyi; kulit merasakan sentuhan; mata mengenali rupa; lidah mengecap rasa; hidung mencium bau; alat kelamin mengalami kenikmatan; apāna mengatur pembuangan; dengan buddhi seseorang memahami; dengan manas ia berkehendak; dengan vāc ia berbicara. Mengapa ‘enam sandaran’? Karena dialami enam rasa: manis, asam, asin, pahit, pedas, sepat; dan juga tujuh nada: ṣaḍja, ṛṣabha, gāndhāra, madhyama, pañcama, dhaivata, niṣāda. Penamaan bunyi yang menyenangkan dan tidak menyenangkan disebut tujuh macam; melalui pemusatan perhatian menjadi sepuluh macam. ‘Tujuh dhātu’ ditandai sebagai: putih, merah, hitam, kelabu berasap, kuning, cokelat keemasan, pucat, dan seterusnya.
Om. The body is fivefold (constituted of the five elements), existing in the five (elements), having six supports, endowed with the conjunction of six qualities; it is of seven constituents, with three impurities, of two sources (parents), and made of four kinds of food. Why is it called ‘fivefold’? Because it consists of earth, water, fire, air, and space. In this fivefold body, what is earth, what is water, what is fire, what is air, what is space? That which is hard is earth; that which is fluid is water; that which is hot is fire; that which moves is air; that which is hollow is space. Therein, earth functions in supporting; water in coagulating/compacting; fire in illuminating; air in moving; space in providing room. Separately: in the ear, the apprehension of sound; in the skin, touch; in the eyes, form; in the tongue, taste; in the nose, smell; the organ of generation in pleasure; apāna in excretion; by intellect one understands; by mind one forms intentions; by speech one speaks. Why ‘six supports’? Because one experiences the six tastes—sweet, sour, salty, bitter, pungent, astringent; and (also) the seven musical notes—ṣaḍja, ṛṣabha, gāndhāra, madhyama, pañcama, dhaivata, niṣāda. Pleasant and unpleasant sound-designations are of seven kinds. From ‘application/attention’ they become of ten kinds. ‘Seven constituents’ (are indicated) as: white, red, black, smoky, yellow, tawny, pale, etc. (as enumerated).