Verse 14

Brahmavidya

Sanskrit (Devanagari)

वायुः प्राणस्तथाकाशस्त्रिविधो जीवसंज्ञकः । स जीवः प्राण इत्युक्तो वालाग्रशतकल्पितः ॥१४॥

Padapatha (Word Split)

वायुः । प्राणः । तथा । आकाशः । त्रि-विदः । जीव-संज्ञकः । सः । जीवः । प्राणः । इति । उक्तः । वल-अग्र-शत-कल्पितः ।

IAST Transliteration

vāyuḥ prāṇas tathākāśas trividho jīvasaṃjñakaḥ | sa jīvaḥ prāṇa ity ukto valāgraśatakalpitaḥ ||14||

Translation

Vāyu, prāṇa, dan ākāśa—tiga serangkai ini disebut jīva. Jīva itu dikatakan sebagai prāṇa, dibayangkan setipis seper-seratus ujung sehelai rambut.

Academic Translation

Air, prāṇa, and space—this triad is designated as the jīva. That jīva is said to be prāṇa, conceived as (subtle as) one-hundredth of the tip of a hair.

Verse Context

• Jīva as subtle principle (prāṇa) within the subtle body; sūkṣmatva of the individual self’s empirical locus
• Mahavakya: Indirect: clarifies the upādhi-based (conditioning) description of jīva, which Vedānta later sublates to reveal ‘अयम् आत्मा ब्रह्म’ (Ayam ātmā brahma).
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh-like śloka