Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 72

Devanagari script

तत्राग्निकार्यं कृत्वाऽथ वेदान्कुंभे निधाय सः । इन्द्रं तस्मिंश्च विन्यस्य दिक्पालांश्च यथाक्रमम् । हुत्वाग्निं स चरुं कृत्वा ग्रहपूजामकारयत्

Transliteration

tatrāgnikāryaṃ kṛtvā'tha vedānkuṃbhe nidhāya saḥ | indraṃ tasmiṃśca vinyasya dikpālāṃśca yathākramam | hutvāgniṃ sa caruṃ kṛtvā grahapūjāmakārayat

Translation

Di sana ia melaksanakan upacara api; lalu menempatkan Weda ke dalam kendi suci, menegakkan Indra di dalamnya serta para penjaga arah menurut urutan. Setelah mempersembahkan oblation ke dalam api dan menyiapkan persembahan caru, ia menyelenggarakan pemujaan para graha (planet).

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• अग्निकार्यम्: the fire-ritual duties
• अग्निकार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (अग्नेः कार्यम्)

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having done’

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• वेदान्: the Vedas
• वेदान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• कुम्भे: in the pot
• कुम्भे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• निधाय: having deposited
• निधाय: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + √धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having placed’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्मिन्: in that (pot/space)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• विन्यस्य: having installed
• विन्यस्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + नि + √अस्/√स्य (धातु; विन्यस् = to place)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having placed/installed’

• दिक्पालान्: guardians of the directions
• दिक्पालान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिक् + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (दिशां पालाः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• यथाक्रमम्: in due order
• यथाक्रमम्: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास, अव्यय (adverb)

• हुत्वा: having offered
• हुत्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having offered (oblation)’

• अग्निम्: fire
• अग्निम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)

• चरुम्: sacrificial porridge (caru)
• चरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृत्वा: having prepared
• कृत्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having made’

• ग्रहपूजाम्: worship of the planets
• ग्रहपूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्रह + पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (ग्रहाणां पूजा)

• अकारयत्: caused (it) to be performed
• अकारयत्: Karta (Causer/प्रयोजककर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + √कृ (धातु) (णिच्-प्रयोजक)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative) ‘caused to be done’

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (within Prabhāsa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A guru conducts a Vedic fire-ritual beside a sacred precinct; a kumbha is set on a decorated altar with palm-leaf Vedas symbolically placed within; Indra and the eight dikpālas are invoked in the cardinal directions; navagraha worship is arranged with lamps and offerings; caru is prepared and offered into the flames.

Characters & Entities

• Agni
• Veda
• Indra
• Dikpāla (guardians of directions)
• Graha (planets)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic ritual integrates cosmic order—Veda, directions, deities, and grahas—so harmony is restored through dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpathakṣetra in Prabhāsa-khaṇḍa, shown as a place where elaborate Vedic-Purāṇic rites bear fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Agni-kārya (homa), placing the Vedas in a kumbha, installing Indra and the dikpālas, offering caru, and conducting graha-pūjā.