Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च येऽन्ये च क्षेत्रवासिनः । श्मशानवासिनश्चान्ये येऽन्ये न्यग्रोधवासिनः

Transliteration

bhairavāḥ kṣetrapālāśca ye'nye ca kṣetravāsinaḥ | śmaśānavāsinaścānye ye'nye nyagrodhavāsinaḥ

Translation

Para Bhairava dan para Kṣetrapāla (penjaga wilayah suci), beserta penghuni setempat lainnya—sebagian yang berdiam di tanah kremasi, dan sebagian lagi yang tinggal dekat pohon nyagrodha (beringin)—

Word by Word

• भैरवाः: Bhairavas
• भैरवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन

• क्षेत्रपालाः: guardians of the sacred area
• क्षेत्रपालाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्रपाल (प्रातिपदिक) [क्षेत्र + पाल]
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्षेत्रस्य पालाः)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; विशेषण (ye इत्यस्य)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• क्षेत्रवासिनः: residents of the sacred area
• क्षेत्रवासिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्रवासिन् (प्रातिपदिक) [क्षेत्र + वासिन्]
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (क्षेत्रे वासिनः)

• श्मशानवासिनः: dwellers in cremation grounds
• श्मशानवासिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्मशानवासिन् (प्रातिपदिक) [श्मशान + वासिन्]
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (श्मशाने वासिनः)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; विशेषण (ye इत्यस्य)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; विशेषण

• न्यग्रोधवासिनः: dwellers at/under banyan trees
• न्यग्रोधवासिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: न्यग्रोधवासिन् (प्रातिपदिक) [न्यग्रोध + वासिन्]
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (न्यग्रोधे वासिनः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedārakṣetra (guardian precincts)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ring of Bhairavas and kṣetrapālas stands at the edges of Kedāra’s sacred precinct; some figures dwell near a cremation-ground boundary, others beneath massive banyan canopies, all portrayed as protective presences watching over pilgrims and shrines.

Characters & Entities

• Bhairavas
• Kṣetrapālas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śaiva sacred space includes fierce protectors and liminal beings; holiness embraces both auspicious and terrifying guardianship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse reflects the Śaiva kṣetra (sacred precinct) environment typical of Kedāra-region sanctuaries.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it enumerates categories of beings associated with the sacred field and its guardians.