Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः

tāṃ nirīkṣya bhavo devo girijāṃ lokapāvanīm | mumoha darśanāttasyā madanenāturīkṛtaḥ | vismayotphullanayano babhūva sahasā śivaḥ

Melihat Girijā, penyuci segala loka, Dewa Bhava pun terpesona; oleh sekadar darśana-nya, Kāma membuatnya gelisah. Seketika mata Śiva mengembang, mekar oleh rasa takjub.

ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootनि + ईक्ष् (धातु) (ईक्ष् दर्शने)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्त (gerund); उपसर्ग: नि
भवःBhava (Śiva)
भवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संज्ञा (शिव)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि
गिरिजाम्Girijā (daughter of the mountain)
गिरिजाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संज्ञा; षष्ठी-तत्पुरुष (गिरेः जा)
लोक-पावनीम्purifier of the worlds
लोक-पावनीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootलोक (प्रातिपदिक) + पावनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; (लोकान् पावयति)
मुमोहbecame deluded / was infatuated
मुमोह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु) (मुहँ वैचित्त्ये)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दर्शनात्from (her) sight
दर्शनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
मदनेनby Kāma (the god of love)
मदनेन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootमदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
आतुरी-कृतःmade restless/afflicted
आतुरी-कृतः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) (कृञ् करणे)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP) 'कृत'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (आतुरीकृत = आतुरः कृतः)
विस्मय-उत्फुल्ल-नयनःwith eyes widened in wonder
विस्मय-उत्फुल्ल-नयनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + उत्फुल्ल (प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; (विस्मयेन उत्फुल्ले नयने यस्य)
बभूवbecame
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) (भू सत्तायाम्)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formकाल/रीतिवाचक-अव्यय (adverb: suddenly)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संज्ञा

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Scene: Śiva beholds Girijā, ‘lokapāvanī’; he becomes momentarily bewildered as Kāma stirs; his eyes suddenly widen in astonishment—capturing a dramatic instant of divine emotion against a Himalayan sacred backdrop.

Ś
Śiva (Bhava)
G
Girijā (Pārvatī)
M
Madana (Kāma)

FAQs

The senses can unsettle even great spiritual power; hence dharma emphasizes discipline, devotion, and right orientation of desire.

Kedāra-kṣetra, presented as the sacred setting for Śiva’s līlā and the revelation of inner spiritual dynamics.

None; the verse is descriptive, teaching through narrative example.