Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तलातलं तथा गुल्फौ जंघे चास्य महातलम् । जानुनी सुतलं चोरू वितलं चातलं कटिम्

Transliteration

talātalaṃ tathā gulphau jaṃghe cāsya mahātalam | jānunī sutalaṃ corū vitalaṃ cātalaṃ kaṭim

Translation

Talātala adalah pergelangan kakinya; betisnya adalah Mahātala. Lutut adalah Sutala; paha adalah Vitala; dan pinggul adalah Atala.

Word by Word

• तलातलम्: Talātala (a netherworld)
• तलातलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक) + अतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; द्वन्द्व-समासः (तलम् च अतलम् च) रूढि-नाम (proper name)

• तथा: likewise
• तथा: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (adverb) — ‘thus; likewise’

• गुल्फौ: the two ankles
• गुल्फौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुल्फ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन — Masculine, Nominative, Dual

• जङ्घे: the two shanks/legs
• जङ्घे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जङ्घा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन — Feminine, Nominative, Dual

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अस्य: of this (body)
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Genitive, Singular

• महातलम्: Mahātala (a netherworld)
• महातलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; कर्मधारयः (महच्च तत् तलम्) रूढि-नाम

• जानुनी: the two knees
• जानुनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन — Neuter, Nominative, Dual

• सुतलम्: Sutala (a netherworld)
• सुतलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; कर्मधारयः/रूढि-नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ऊरू: the two thighs
• ऊरू: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऊरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन — Masculine, Nominative, Dual

• वितलम्: Vitala (a netherworld)
• वितलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वि (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; रूढि-नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अतलम्: Atala (a netherworld)
• अतलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; रूढि-नाम

• कटिम्: the waist/hip
• कटिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Accusative, Singular

Speaker

Kamaṭha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Talātala; Mahātala; Sutala; Vitala; Atala (internal loci)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Atithi

Visual Art Cues

Scene: A vertical labeled figure: ankles marked Talātala, shanks Mahātala, knees Sutala, thighs Vitala, hips Atala; teacher indicates the ascending order like steps of an inner pilgrimage.

Characters & Entities

• Talātala
• Mahātala
• Sutala
• Vitala
• Atala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic geography is internalized: the body is a structured universe, inviting mindful, dharmic embodiment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the focus is on the lokas/pātālas rather than pilgrimage geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None mentioned.