Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

राशिं कर्कटकं प्राप्य कुरुते दक्षिणायांनम् । कुलालचक्रपर्यंतो यथा शीघ्रं निवर्तते

rāśiṃ karkaṭakaṃ prāpya kurute dakṣiṇāyāṃnam | kulālacakraparyaṃto yathā śīghraṃ nivartate

Setelah mencapai rasi Karkaṭaka (Cancer), ia memulai dakṣiṇāyana, perjalanan ke selatan. Laksana tepi roda pemutar tembikar yang segera berbalik, demikian pula ia berputar kembali dengan cepat.

rāśimthe zodiac sign
rāśim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrāśi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
karkaṭakamCancer (Karkaṭaka sign)
karkaṭakam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkarkaṭaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; राशिनाम
prāpyahaving reached
prāpya:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootpra + āp (आप् धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), ‘having reached’
kurutedoes/makes
kurute:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (कृ धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
dakṣiṇa-ayanamthe southern course (dakṣiṇāyana)
dakṣiṇa-ayanam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa + ayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयः ‘दक्षिणम् अयनम्’
kulāla-cakra-paryantaḥlike the rim/limit of a potter’s wheel
kulāla-cakra-paryantaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkulāla + cakra + paryanta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘कुलालचक्रस्य पर्यन्तः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; विशेषण (अन्तर्निहितः ‘गति/परिवर्तन’ इत्यर्थे)
yathājust as
yathā:
Sambandha (Comparative connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थ (as/just as)
śīghramquickly
śīghram:
Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootśīghra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
nivartateturns back/returns
nivartate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootni + vṛt (वृत् धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Lomaharṣaṇa Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)

Tirtha: Dakṣiṇāyana-praveśa kāla (time-tīrtha)

Type: kshetra

Scene: Sūrya reaching Karkaṭaka sector and beginning descent; a potter’s wheel shown in parallel, its rim turning swiftly, visually echoing the solar reversal; seasonal shift hinted by clouds/monsoon edge.

K
Karkaṭaka (Cancer)
D
Dakṣiṇāyana
K
Kulālacakra (potter’s wheel)
S
Sūrya

FAQs

The cosmos moves with purposeful turns; the Sun’s ‘return’ teaches that change is intrinsic to time and should be met with steadiness.

No tīrtha is mentioned; the verse is an astronomical marker for the southern course.

None explicitly; dakṣiṇāyana often frames seasonal rites in wider dharma literature.