Adhyaya 21

Verse 1

श्रीसूत उवाच । जटा तीर्थाभिधे तीर्थे सर्वपातकनाशने । स्नानं कृत्वा विशुद्धात्मा लक्ष्मीतीर्थं ततो व्रजेत्

Śrī Sūta bersabda: Setelah mandi suci di tirtha bernama Jaṭā-tīrtha, penghancur segala dosa besar, jiwa menjadi murni; kemudian hendaklah ia menuju Lakṣmī-tīrtha.

Verse 2

यंयं कामं समुद्दिश्य लक्ष्मीतीर्थे द्विजोत्तमाः । स्नानं समाचरेन्मर्त्यस्तंतं कामं समश्नुते

Wahai para dvija-utama, apa pun hasrat yang diniatkan seorang insan fana lalu ia mandi suci di Lakṣmī-tīrtha, hasrat itu pula yang sungguh ia peroleh.

Verse 3

महादारिद्र्यशमनं महाधान्यसमृद्धिदम् । महादुःखप्रशमनं महासंपद्विवर्धनम्

Ia meredakan kemiskinan besar, menganugerahkan kelimpahan pangan dan kemakmuran, menenteramkan duka yang berat, serta menumbuhkan keberuntungan yang agung.

Verse 4

अत्र स्नात्वा धर्मपुत्रो महदैश्वर्यमाप्तवान् । इन्द्रप्रस्थे वसन्पूर्वं श्रीकृष्णेन प्रचोदितः

Di sini, setelah mandi suci, Dharmaputra meraih kedaulatan besar dan kemakmuran; dahulu tinggal di Indraprastha, terdorong oleh Śrī Kṛṣṇa.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । यथैश्वर्यं धर्मपुत्रो लक्ष्मीतीर्थे निमज्जनात् । आप्तवान्कृष्णवचनात्तन्नो ब्रूहि महामुने

Para resi berkata: Bagaimana Dharmaputra, dengan berendam di Lakṣmī-tīrtha, memperoleh kedaulatan—atas sabda Kṛṣṇa? Wahai mahāmuni, jelaskan kepada kami.

Verse 6

श्रीसूत उवाच । इन्द्रप्रस्थे पुरा विप्रा धृतराष्ट्रेण चोदिताः । न्यवसन्पांडवाः पंच महाबलपराक्रमाः

Śrī Sūta bersabda: Wahai para brāhmaṇa, dahulu kala, karena dorongan Dhṛtarāṣṭra, kelima Pāṇḍava yang perkasa dan gagah tinggal di Indraprastha.

Verse 7

इन्द्रप्रस्थं ययौ कृष्णः कदाचित्तान्निरीक्षितुम् । तमागतमेभिप्रेक्ष्य पांडवास्ते समुत्सुकाः

Suatu ketika Kṛṣṇa pergi ke Indraprastha untuk menjenguk mereka. Melihat beliau telah datang, para Pāṇḍava itu pun dipenuhi kerinduan dan antusias.

Verse 8

स्वगृहं प्रापयामासुर्मुदा परमया युताः । कञ्चित्कालमसौ कृष्णस्तत्रावात्सीत्पुरोत्तमे

Dengan sukacita tertinggi, mereka mengantar beliau ke kediaman mereka sendiri. Di kota yang mulia itu, Śrī Kṛṣṇa tinggal untuk beberapa waktu.

Verse 9

कदाचित्कृष्णमाहूय पूजयित्वा युधिष्ठिरः । पप्रच्छ पुंडरीकाक्षं वासुदेवं जगत्पतिम्

Pada suatu ketika Yudhiṣṭhira memanggil Kṛṣṇa, memuliakan-Nya dengan pemujaan, lalu bertanya kepada Vāsudeva bermata teratai, Tuhan semesta.

Verse 10

युधिष्ठिर उवाच । कृष्णकृष्ण महाप्राज्ञ येन धर्मेण मानवाः । लभंते महदैश्वर्यं तन्नो ब्रूहि महामते । इत्युक्तो धर्मपुत्रेण कृष्णः प्राह युधिष्ठिरम्

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai Kṛṣṇa, wahai Kṛṣṇa, yang maha-bijaksana—dengan dharma apakah manusia meraih kedaulatan dan kemakmuran besar? Terangkanlah kepada kami, wahai yang berhati luhur.” Setelah demikian disapa putra Dharma, Kṛṣṇa pun bersabda kepada Yudhiṣṭhira.

Verse 11

श्रीकृष्ण उवाच । धर्मपुत्र महाभाग गन्धमादनपर्वते

Śrī Kṛṣṇa bersabda: “Wahai putra Dharma, wahai yang amat beruntung—di Gunung Gandhamādana…”

Verse 12

लक्ष्मी तीर्थमिति ख्यातमस्त्यैश्वर्यैककारणम् । तत्र स्नानं कुरुष्व त्वमैश्वर्यं ते भविष्यति

Di sana ada tirtha suci yang termasyhur bernama Lakṣmī-tīrtha, satu-satunya sebab kemakmuran. Mandilah di sana; niscaya kemakmuran akan datang kepadamu.

Verse 13

तत्र स्नानेन वर्धंते धनधान्यसमृद्धयः । सर्वे सपत्ना नश्यंति क्षात्रमेषां विवर्द्धते

Dengan mandi di sana, kelimpahan harta dan hasil padi-gandum bertambah. Semua pesaing lenyap, dan kewibawaan kerajaan serta daya ksatria mereka kian berkembang.

Verse 14

तीर्थे सस्नुः पुरा देवा लक्ष्मीनामनि पुण्यदे । अलभन्त्सर्वमैश्वर्यं तेन पुण्येन धर्मज

Dahulu para dewa mandi suci di tirtha bernama Lakṣmī, wahai pemberi pahala kebajikan; dan oleh pahala itu pula, wahai putra Dharma, mereka memperoleh segala bentuk kemakmuran dan keagungan.

Verse 15

असुरांश्च महावीर्यान्समरे जघ्नुरंजसा । मही लक्ष्मीश्च धर्मश्च तत्तीर्थस्नायिनां नृणाम्

Mereka pun dengan mudah menumpas para asura yang sangat perkasa di medan perang. Bagi manusia yang mandi di tirtha itu, bumi (kerajaan), Lakṣmī (keberuntungan), dan Dharma (tatanan benar) teguh bersemayam.

Verse 16

भविष्यत्यचिरादेव संशयं मा कृथा इह । तपोभिः क्रतुभिर्दानैराशीर्वादैश्च पांडव

Hal itu akan terjadi dalam waktu sangat dekat—janganlah engkau ragu di sini. Melalui tapa, yajña, dana, dan berkat-berkat, wahai Pāṇḍava…

Verse 17

ऐश्वर्यं प्राप्यते यद्वल्लक्ष्मीतीर्थनिमज्जनात् । सर्वपापानि नश्यंति विप्रा यांति लयं सदा

Sebagaimana kedaulatan dan kemakmuran diraih melalui penyelaman di Lakṣmī-tīrtha, demikian pula segala dosa lenyap; dan para brāhmaṇa senantiasa mencapai laya—ketenteraman akhir, lepas dari belenggu dunia.

Verse 18

व्याधयश्च विनश्यंति लक्ष्मीतीर्थनिषेवणात् । श्रेयः सुविपुलं लोके लभ्यते नात्र संशयः

Penyakit pun musnah oleh pengabdian yang tekun kepada Lakṣmī-tīrtha. Kesejahteraan yang amat besar dan keberuntungan suci diperoleh di dunia ini—tiada keraguan tentangnya.

Verse 19

स्नानमात्रेण वै लक्ष्म्यास्तीर्थेऽस्मि न्धर्मनंदन । रंभामप्सरसां श्रेष्ठां लब्धवानवधो नृपः

Wahai Dharmanandana, hanya dengan sekali mandi suci di Lakṣmī-tīrtha ini, Raja Avadha memperoleh Rambhā, yang utama di antara para apsarā—demikianlah kemuliaan nyata dari tirtha suci ini.

Verse 21

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र लक्ष्मीतीर्थे शुभप्रदे । स्नात्वा वृकोदरमुखैरनुजैरपि संवृतः

Karena itu, wahai raja agung, engkau pun hendaknya mandi suci di Lakṣmī-tīrtha yang menganugerahkan keberuntungan, ditemani para adikmu, dengan Vṛkodara (Bhīma) sebagai yang terdepan.

Verse 22

लप्स्यसे महतीं लक्ष्मीं जेष्यसे च रिपूनपि । संदेहो नात्र कर्तव्यः पैतृष्वसेय धर्मज

Engkau akan memperoleh Lakṣmī yang agung (kemakmuran), dan engkau pun akan menaklukkan musuh-musuhmu. Janganlah ada keraguan sedikit pun tentang hal ini, wahai Dharmarāja, kerabat dari garis ayah.

Verse 23

इत्युक्तो धर्मपुत्रोऽयं कृष्णेनाद्भुतदर्शनः । सानुजः प्रययौ शीघ्रं गन्धमादनपर्वतम्

Setelah demikian dinasihati oleh Kṛṣṇa, putra Dharma ini—yang berpenglihatan menakjubkan—segera berangkat bersama adik-adiknya menuju Gunung Gandhamādana.

Verse 24

लक्ष्मी तीर्थं ततो गत्वा महदैश्वर्यकारणम् । सस्नौ युधिष्ठिरस्तत्र सानुजो नियमान्वितः

Kemudian Yudhiṣṭhira pergi ke Lakṣmī-tīrtha, sumber kemaharajaan dan kemakmuran besar; di sana ia mandi suci bersama adik-adiknya, sambil menegakkan laku pantang dan tata-aturan suci.

Verse 25

लक्ष्मतीर्थस्य तोये स सर्वपातकनाशने । सानुजो मासमेकं तु सस्नौ नियमपूर्वकम्

Di air suci Lakṣmī-tīrtha—yang melenyapkan segala dosa—ia bersama adik-adiknya mandi suci selama sebulan penuh, dengan menjalankan tapa-brata menurut aturan.

Verse 26

गोभूतिलहिरण्यादीन्ब्राह्मणेभ्यो ददौ बहून् । सानुजो धर्मपुत्रोऽसाविंद्रप्रस्थं ययौ ततः

Putra Dharma itu, bersama adik-adiknya, menganugerahkan banyak dāna kepada para brāhmaṇa: sapi, tanah, wijen, emas, dan lainnya; kemudian ia berangkat menuju Indraprastha.

Verse 27

राजसूयक्रतुं कर्तुं तत एच्छद्युधिष्ठिरः । कृष्णं समाह्वयामास यियक्षुर्धर्मनंदनं

Sesudah itu Yudhiṣṭhira berhasrat melaksanakan yajña Rājasūya; demi menunaikan upacara agung itu, sang Dharmanandana memanggil Kṛṣṇa.

Verse 28

कृष्णो धर्मजदूतेन समाहूतः ससंभ्रमः । चतुर्भिरश्वैः संयुक्तं रथमा रुह्य वेगिनम्

Dipanggil oleh utusan Dharmarāja, Kṛṣṇa dengan penuh semangat segera menaiki kereta cepat yang ditarik empat ekor kuda.

Verse 29

सत्यभामासहचर इंद्रप्रस्थं समाययौ । तमागतं समालोक्य प्रमोदाद्धर्मनंदनः

Bersama Satyabhāmā, beliau tiba di Indraprastha; melihat kedatangannya, Dharmanandana (Yudhiṣṭhira) pun dipenuhi sukacita.

Verse 30

न्यवेदयत्स कृष्णाय राजसूयोद्यमं तदा । अन्वमन्यत कृष्णोपि तथैव क्रियतामिति

Saat itu ia menyampaikan kepada Śrī Kṛṣṇa niat untuk melaksanakan yajña Rājasūya. Kṛṣṇa pun menyetujuinya, bersabda, “Demikianlah—laksanakanlah tepat seperti itu.”

Verse 31

वाक्यं च युक्तिसंयुक्तं धर्मपुत्रमभाषत । पैतृष्वस्रेय धर्मात्मञ्च्छृणु पथ्यं वचो मम

Lalu ia berbicara kepada Dharmaputra dengan kata-kata yang disertai nalar: “Wahai putra saudari ayahku, wahai yang berhati dharma, dengarkanlah nasihatku yang menyehatkan.”

Verse 32

दुष्करो राजसूयोऽयं सर्वैरपि महीश्वरैः । अनेकशतपादातरथकुंजरवाजिमान्

“Yajña Rājasūya ini sukar disempurnakan bahkan oleh para raja di bumi; ia menuntut bala besar—ratusan prajurit kaki, kereta perang, gajah, dan kuda.”

Verse 33

महीपतिरिमं यज्ञं कर्तुमर्हति नेतरः । दिशो दश विजेतव्या प्रथमं वलिना त्वया

“Hanya penguasa agung atas bumi yang layak melaksanakan yajña ini—bukan yang lain. Maka terlebih dahulu engkau harus, dengan kekuatanmu, menaklukkan sepuluh penjuru.”

Verse 34

पराजितेभ्यः शत्रुभ्यो गृहीत्वा करमुत्तमम् । तेन कांचनजातेन कर्तव्योऽयं क्रतूत्तमः

“Setelah menaklukkan raja-raja musuh, ambillah dari mereka upeti yang terbaik; dan dengan emas yang diperoleh itu, hendaklah yajña yang utama ini dilaksanakan.”

Verse 35

रोचये युक्तिविदहं न हि त्वां भीषयामि भोः । अतः क्रतुसमारंभात्पूर्वं दिग्विजयं कुरु

Wahai raja, aku yang mengetahui upaya yang tepat berbicara untuk membujukmu; aku tidak bermaksud menakut-nakutimu. Karena itu, sebelum memulai yajña, lakukanlah digvijaya—penaklukan ke segala penjuru.

Verse 36

ततो धर्मात्मजः श्रुत्वा कृष्णस्य वचनं हितम् । प्रशंसन्देवकीपुत्रमाजुहाव निजानुजान्

Kemudian Dharmātmaja (Yudhiṣṭhira), setelah mendengar sabda Kṛṣṇa yang membawa kebaikan, memuji putra Devakī dan memanggil adik-adiknya sendiri.

Verse 37

आहूय चतुरो भ्रातॄन्धर्मजः प्राह हर्षयन् । अयि भीम महाबाहो बहुवीर्य धनंजय

Setelah memanggil keempat saudaranya, Dharmaja (Yudhiṣṭhira) berkata sambil menggembirakan mereka: “Wahai Bhīma yang berlengan perkasa! Wahai Dhanañjaya yang berkeberanian besar!”

Verse 38

यमौ च सुकुमागंगौ शत्रुसंहारदीक्षितौ । चिकीर्षामि महायज्ञं राजसूयमनुत्तमम्

Dan kalian berdua, para kembar juga—bertubuh lembut namun telah ditahbiskan untuk membinasakan musuh—aku berkehendak melaksanakan mahāyajña, Rājasūya yang tiada banding.

Verse 39

स च सर्वान्रणे जित्वा कर्तव्यः पृथिवीपतीन् । अतो विजेतुं भूपालांश्चत्वरोऽपि ससैनिकाः

Dan tugas itu harus diselesaikan dengan menaklukkan semua raja di bumi dalam peperangan. Karena itu, kalian berempat, masing-masing beserta bala tentara, berangkatlah untuk menundukkan para penguasa.

Verse 40

दिशश्चतस्रो गच्छंतु भवंतो वीर्यवत्तराः । युष्माभिराहतैर्द्रव्यैः करिष्यामि महाक्रतुम्

Pergilah ke empat penjuru, wahai para pahlawan yang melampaui dalam keberanian. Dengan harta yang kalian bawa pulang, akan kulaksanakan mahākratu, yajña agung nan luhur.

Verse 41

इत्युक्ताः सादरं सर्वे वृकोदरमुखास्तदा । प्रसन्नवदना भूत्वा धर्मपुत्रानुजाः पुरात्

Demikian dihormati dengan kata-kata itu, semuanya—dipimpin Vṛkodara (Bhīma)—berwajah cerah. Adik-adik Dharmaputra pun berangkat dari kota.

Verse 42

राज्ञां जयाय सर्वासु निर्ययुर्दिक्षु पांडवाः । ते सर्वे नृपतीञ्जित्वा चतुर्दिक्षु स्थितान्बहून्

Demi menaklukkan para raja, para Pāṇḍava berangkat ke segala penjuru. Mereka menundukkan banyak penguasa yang bersemayam di empat arah.

Verse 43

स्ववशे स्थापयित्वा तान्नृपतीन्पांडुनंदनाः । तैर्दत्तं बहुधा द्रव्यमसंख्यातमनुत्तमम्

Setelah menempatkan para raja itu di bawah kuasa mereka, putra-putra Pāṇḍu menerima upeti: harta berlimpah, tak terhitung, dan amat utama.

Verse 44

आदाय स्वपुरं तूर्णमाययुः कृष्णसंश्रयाः । भीमः समाययौ तत्र महाबलपराक्रमः

Membawa harta yang terkumpul, berlindung pada Kṛṣṇa, mereka segera kembali ke kota mereka. Di sana Bhīma pun tiba, yang mahakuat dan termasyhur keberaniannya.

Verse 45

शतभारसुवर्णानि समादाय पुरोत्तमम् । सहस्रं भारमादाय सुवर्णानां ततोऽर्जुनः

Dengan membawa seratus bhāra emas, ia datang ke kota utama. Lalu Arjuna pun tiba, memikul seribu bhāra emas.

Verse 46

शक्रप्रस्थं समायातो महाबलपराक्रमः । शतभारं सुवर्णानां प्रगृह्य नकुलस्तथा

Ia tiba di Śakraprastha, agung dalam kekuatan dan keberanian. Demikian pula Nakula datang, membawa seratus bhāra emas.

Verse 47

समागतो महातेजाः शक्रप्रस्थं पुरोत्तमम् । दत्तान्विभीषणेनाथ स्वर्णतालांश्चतुर्दश

Sang bercahaya tiba di Śakraprastha, kota yang utama, sambil membawa empat belas panji pohon palem emas yang dianugerahkan oleh Vibhīṣaṇa.

Verse 48

दाक्षिणात्यमहीपानां गृहीत्वा धनसंचयम् । सहदेवोपि सहसा समा यातो निजां पुरीम्

Setelah mengambil timbunan harta para raja di selatan, Sahadeva pun segera kembali ke kotanya sendiri.

Verse 49

लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतान्यपि । सुवर्णानि ददौ कृष्णो धर्मपुत्राय यादवः

Kṛṣṇa sang Yādava menganugerahkan emas kepada Dharmaputra dalam jumlah tak terperi—ribuan lakṣa-koṭi, bahkan ratusan lakṣa-koṭi.

Verse 50

स्वानुजैराहृतैरेवमसं ख्यातैर्महाधनैः । कृष्णदत्तैरसंख्यातैर्धनैरपि युधिष्ठिरः

Demikian pula Yudhiṣṭhira memiliki kekayaan agung yang tak terhingga—dibawa oleh adik-adiknya, dan juga harta tak terbilang yang dianugerahkan oleh Śrī Kṛṣṇa.

Verse 51

कृष्णाश्रयोऽयजद्विप्रा राजसूयेन पांडवः । तस्मिन्यागे ददौ द्रव्यं ब्राह्मणेभ्यो यथेष्टतः

Wahai para brāhmaṇa, sang Pāṇḍava—berlindung pada Śrī Kṛṣṇa—melaksanakan yajña Rājasūya; dan dalam upacara itu ia menganugerahkan harta kepada para brāhmaṇa sesuai kehendak mereka.

Verse 52

अन्नानि प्रददौ तत्र ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिरः । वस्त्राणि गाश्च भूमिं च भूषणानि ददौ तथा

Di sana Yudhiṣṭhira memberikan makanan kepada para brāhmaṇa; juga menganugerahkan pakaian, sapi, tanah, serta perhiasan.

Verse 53

अर्थिनः परितुष्यंति यावता कांचनादिना । ततोपि द्विगुणं तेभ्यो दापयामास धर्मजः

Sebanyak apa pun para pemohon dapat puas dengan emas dan sejenisnya, putra Dharma membuat mereka menerima pemberian dua kali lipat dari itu.

Verse 54

इयंति दत्तान्यर्थिभ्यो धनानि विविधान्यपि । इतीयत्तां परिच्छेत्तुं न शक्ता ब्रह्मकोटयः

Begitu banyak dan begitu beraneka ragam harta diberikan kepada para pemohon, sehingga bahkan berjuta-juta Brahmā pun tak sanggup menentukan batas keseluruhannya.

Verse 55

अर्थिभिर्दीयमानानि दृष्ट्वा तत्र धनानि वै । सर्वस्वमप्यहो राज्ञा दत्तमित्यब्रवीज्जनः

Melihat harta dibagikan di sana kepada para pemohon, orang-orang berseru, “Sungguh, raja telah menganugerahkan bahkan seluruh miliknya!”

Verse 57

स्वल्पं हि दत्तमर्थिभ्य इत्यवोचञ्जनास्तदा । इष्ट्वैवं राजसूयेन धर्मपुत्रः सहानुजः

Lalu orang-orang pun berkata, “Kepada para pemohon hanya sedikit yang diberikan.” Setelah demikian melaksanakan yajña Rājasūya, putra Dharma, Yudhiṣṭhira, bersama adik-adiknya, …

Verse 58

बहुवित्तसमृद्धः सन्रेमे तत्र पुरोत्तमे । लक्ष्मीतीर्थस्य माहात्म्याद्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

Diperkaya oleh kelimpahan harta, putra Dharma, Yudhiṣṭhira, bersukacita di kota utama itu—berkat kemuliaan Lakṣmītīrtha.

Verse 59

लेभे सर्वमिदं विप्रा अहो तीर्थस्य वैभवम् । इदं तीर्थं महापुण्यं महा दारिद्यनाशनम्

“Wahai para vipra (brāhmaṇa), ia memperoleh semua ini—sungguh menakjubkan kemegahan tīrtha ini! Tīrtha ini amat suci, dan penghancur besar kemiskinan.”

Verse 60

धनधान्यप्रदं पुंसां महापातकनाशनम् । महानरकसंहर्तृ महादुःखनिवर्तकम्

Ia menganugerahkan manusia kekayaan dan hasil padi; memusnahkan dosa-dosa besar; melenyapkan neraka-neraka yang dahsyat dan menyingkirkan dukacita yang amat berat.

Verse 61

मोक्षदं स्वर्गदं नित्यं महाऋण विमोचनम् । सुकलत्रप्रदं पुंसां सुपुत्रप्रदमेव च

Ini menganugerahkan mokṣa dan surga untuk selamanya, serta membebaskan dari hutang besar. Bagi para pria, ia memberi istri yang suci-berbudi dan juga putra-putra yang utama.

Verse 62

एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । एतद्वः कथितं विप्रा लक्ष्मीतीर्थस्य वैभवम्

Tiada tīrtha yang setara dengan tīrtha ini pernah ada, dan kelak pun tidak akan ada. Demikianlah, wahai para brāhmaṇa, kemuliaan Lakṣmītīrtha telah dinyatakan kepadamu.

Verse 63

दुःस्वप्ननाशनं पुण्यं सर्वाभीष्टप्रसाधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुते वा सभक्तिकम्

Kisah suci ini penuh pahala, melenyapkan mimpi buruk, dan menyempurnakan segala yang diidamkan. Siapa pun yang membaca bab ini, atau mendengarnya dengan bhakti—

Verse 64

धनधान्यसमृद्धः स्यात्स नरो नास्ति संशयः । भुक्त्वेह सकलान्भोगान्देहांते मुक्तिमाप्नुयात्

Orang itu akan makmur dalam harta dan hasil pangan; tiada keraguan. Setelah menikmati segala kenikmatan di sini, pada akhir jasad ia mencapai mokṣa.