Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 38

Devanagari script

कामिनां कामदं क्षेत्रं यतीनां मुक्तिदायकम् । सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं युगेयुगे

Transliteration

kāmināṃ kāmadaṃ kṣetraṃ yatīnāṃ muktidāyakam | siddhānāṃ siddhidaṃ proktaṃ dharmāraṇyaṃ yugeyuge

Translation

Bagi mereka yang dikuasai hasrat, ia adalah kṣetra yang mengabulkan keinginan; bagi para yati, ia menganugerahkan mokṣa. Bagi para siddha, ia disebut pemberi siddhi—Dharmāraṇya dari yuga ke yuga.

Word by Word

• कामिनाम्: of desirous people
• कामिनाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• कामदम्: wish-fulfilling
• कामदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम + द (प्रातिपदिक; √दा (धातु) से द/द-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कामस्य दम्/ददाति इति)

• क्षेत्रम्: a sacred field/place
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यतीनाम्: of ascetics
• यतीनाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• मुक्तिदायकम्: granting liberation
• मुक्तिदायकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति + दायक (प्रातिपदिक; √दा (धातु) से दायक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुक्तेः दायकम्)

• सिद्धानाम्: of perfected beings
• सिद्धानाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• सिद्धिदम्: granting siddhi (attainment)
• सिद्धिदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्धि + द (प्रातिपदिक; √दा (धातु) से द/द-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सिद्धेः/सिद्धेः फलस्य दम्)

• प्रोक्तम्: is declared/said
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + √वच् (धातु)
• Form: कृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-भावः (said/declared)

• धर्मारण्यम्: Dharmāraṇya
• धर्मारण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य अरण्यम्)

• युगे: in an age
• युगे: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• युगे: in every age
• युगे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; पुनरुक्ति (युगे युगे)

Speaker

Vasiṣṭha (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Tripartite tableau within the same forest-kṣetra: (1) householders offering lamps and seeking blessings, (2) ascetics meditating under trees with serene radiance, (3) siddhas in subtle yogic postures with symbolic siddhi signs (aura, levitation implied).

Characters & Entities

• Dharmāraṇya
• Yatis
• Siddhas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha can serve seekers at different stages—granting worldly aims, yogic attainments, or final liberation—when approached with appropriate intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, described as universally potent across all yugas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is named; the verse categorizes fruits (kāma, mokṣa, siddhi) by seeker-type.