Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 64

Devanagari script

तपोविघ्नं प्रकुर्वंतु ममाज्ञा तत्र गम्यताम् । इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा उर्वशी च तिलोत्तमा

Transliteration

tapovighnaṃ prakurvaṃtu mamājñā tatra gamyatām | indrasya vacanaṃ śrutvā urvaśī ca tilottamā

Translation

“Ciptakanlah rintangan bagi tapanya—itulah perintahku; pergilah ke sana.” Mendengar sabda Indra, Urvaśī dan Tilottamā pun (menjawab).

Word by Word

• तपोविघ्नम्: obstacle to austerity
• तपोविघ्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तपसः विघ्नः)

• प्रकुर्वन्तु: let them cause/make
• प्रकुर्वन्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्

• मम: my
• मम: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• आज्ञा: command
• आज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• गम्यताम्: let it be gone to; proceed
• गम्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive imperative)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठī)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वचनम्: the words/command
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• उर्वशी: Urvaśī
• उर्वशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उर्वशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• तिलोत्तमा: Tilottamā
• तिलोत्तमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिलोत्तमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Indra (first sentence); Narrator (second sentence reporting their hearing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra issues an order to obstruct the austerity; Urvaśī and Tilottamā—radiant apsarases—prepare to depart toward the forest, embodying beauty used as a strategic distraction.

Characters & Entities

• Indra
• Urvaśī
• Tilottamā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity invites tests; steadfastness in dharma is shown by resisting distractions and remaining focused on spiritual aim.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, the sacred setting where tapas is so powerful that Indra seeks to disrupt it.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates an attempted disruption (tapo-vighna), not a recommended rite.