Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 58

Devanagari script

आदिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम् । रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेंद्रियः

Transliteration

ādisthānaṃ kuruśreṣṭha devairapi sudurlabham | ravikuṇḍe naraḥ snātvā śraddhāyukto jiteṃdriyaḥ

Translation

Wahai yang terbaik di antara kaum Kuru! Inilah tempat suci purba, amat sukar diperoleh bahkan oleh para dewa. Barangsiapa mandi di Ravikuṇḍa dengan śraddhā, menaklukkan indria—

Word by Word

• आदि-स्थानम्: the primordial/original place
• आदि-स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आदेः स्थानम्)

• कुरु-श्रेष्ठ: O best of the Kurus
• कुरु-श्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुरूणां श्रेष्ठः)

• देवैः: by the gods
• देवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), ‘also/even’

• सु-दुर्लभम्: very hard to obtain
• सु-दुर्लभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (आदि-स्थानस्य)

• रवि-कुण्डे: in the Sun-pond (Ravikuṇḍa)
• रवि-कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रवेः कुण्डम्)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having bathed’

• श्रद्धा-युक्तः: endowed with faith
• श्रद्धा-युक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (श्रद्धया युक्तः)

• जित-इन्द्रियः: one who has conquered his senses
• जित-इन्द्रियः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त/प्रातिपदिक; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य इन्द्रियाणि जितानि सः)

Speaker

Narrator of the Dharmāraṇya-māhātmya (addressing a Kuru king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ravikuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Kuruśreṣṭha (best of the Kurus)

Visual Art Cues

Scene: A secluded forest tīrtha: a radiant sun-tinted kuṇḍa, sages and pilgrims entering the water with folded hands; the atmosphere suggests an ancient, ‘first’ sanctum guarded by unseen devas.

Characters & Entities

• Ravikuṇḍa
• Kuru lineage
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha merit is intensified by inner discipline—faith (śraddhā) and sense-control (jitendriyatā).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ravikuṇḍa is praised as an ‘ādi-sthāna’—a primordial sacred locus, rare even for devas.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at Ravikuṇḍa, undertaken with śraddhā and self-restraint.