Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 38

Devanagari script

स बिभ्रद्राक्षसं रूपं घोरं कालां तकोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः

Transliteration

sa bibhradrākṣasaṃ rūpaṃ ghoraṃ kālāṃ takopamam | cakhāda vividhāñjaṃtūnmānuṣādīnvanecaraḥ

Translation

Dengan menyandang rupa rākṣasa yang mengerikan, laksana Maut pada akhir pralaya, si pengembara rimba itu melahap beraneka makhluk—manusia dan lainnya.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• बिभ्रत्: bearing/assuming
• बिभ्रत्: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भृ (धातु)
• Form: शतृ (present active participle) पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘बिभ्रत्’ = bearing, assuming

• राक्षसम्: demonic
• राक्षसम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘राक्षसम्’ रूपम् इति विशेषण

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘रूपम्’ इति विशेषण

• कालाम्: black, dark
• कालाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘काला’ = black/dark (agreeing with implied ‘तनुम्/छायाम्’ or as adjective to ‘रूपम्’ by sense)

• तकोपमम्: resembling buttermilk
• तकोपमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तक (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तकेन उपमम्) = resembling buttermilk (pale/whitish)

• चखाद: ate, devoured
• चखाद: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: खाद् (धातु)
• Form: लिट् (perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• विविधान्: various
• विविधान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; ‘जन्तून्’ इति विशेषण

• जन्तून्: creatures, beings
• जन्तून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• मानुषादीन्: humans and others
• मानुषादीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (मानुषाः आदयः येषाम्) = humans and others

• वनेचरः: the forest-dweller
• वनेचरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (वने चरः) = one who moves in the forest

Speaker

Narrator (Purāṇic recounting)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A towering rākṣasa with dark complexion and fierce eyes, ‘like Time-of-Death’, stalks the forest and devours beings; scattered remnants and terrified animals convey dread.

Characters & Entities

• Kalmaṣāṅghri
• Rākṣasa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma collapses, the human becomes prey to tamas—cruelty and uncontrolled appetite—illustrating the terror of spiritual degradation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; this verse intensifies the narrative consequence of the curse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.