Adhyaya 230

Verse 1

सूत उवाच । इत्युक्त्वोपररामथ पाण्डोः पुत्राय वै मुनिः । मृकण्डतनयो धीमान्सप्तकल्पस्मरः पुरः

Sūta berkata: Setelah berkata demikian, sang resi pun terdiam di hadapan putra Pāṇḍu. Di sana hadir Mārkaṇḍeya yang bijaksana, putra Mṛkaṇḍu, yang mengingat peristiwa tujuh kalpa.

Verse 2

मार्कण्डमुनिना प्रोक्तं यथा पार्थाय सत्तमाः । तथा वः कथितं सर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

Wahai para resi terbaik, sebagaimana resi Mārkaṇḍeya menuturkannya kepada Pārtha, demikian pula telah kuceritakan kepada kalian seluruh kemuliaan tertinggi Revā ini.

Verse 3

इयं पुण्या सरिच्छ्रेष्ठा रेवा विश्वैकपावनी । रुद्रदेहसमुद्भूता सर्वभूताभयप्रदा

Inilah Revā yang suci—terutama di antara sungai, pemurni tunggal bagi segenap dunia; lahir dari tubuh Rudra sendiri, dan penganugerah tanpa takut bagi semua makhluk.

Verse 4

ओङ्कारजलधिं यावदुवाच भृगुनन्दनः । तीर्थसङ्गमभेदान्वै धर्मपुत्राय पृच्छते

Hingga ke mahāsaṅgama yang disebut Oṃkāra-jaladhi, keturunan Bhṛgu itu bertutur; lalu ia bertanya kepada putra Dharma tentang perbedaan ragam tīrtha dan pertemuan sungai yang suci.

Verse 5

समासेनैव मुनयस्तथाहं कथयामि वः । सप्तषष्टिसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

Wahai para resi, akan kukatakan kepadamu secara ringkas saja: enam puluh tujuh ribu, dan demikian pula enam puluh krore—begitu luasnya bilangan itu.

Verse 6

कथं केनात्र शक्यन्ते वक्तुं वर्षशतैरपि । तथाप्यत्र मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं पार्थाय वै यथा

Bagaimana dan oleh siapa semua ini dapat diucapkan di sini—bahkan dalam ratusan tahun? Namun demikian, wahai para resi utama, akan kukatakan di sini sebagaimana sungguh telah diajarkan kepada Pārtha.

Verse 7

तीर्थमोंकारमारभ्य वक्ष्ये तीर्थावलिं शुभाम् । प्रोच्यमानां समासेन तां शृणुध्वं महर्षयः

Mulai dari tīrtha Oṃkāra, akan kuceritakan untaian tīrtha yang membawa keberkahan. Dengarkanlah, wahai para mahārṣi, uraian yang disampaikan secara ringkas ini.

Verse 8

नत्वा सोमं महेशानं नत्वा ब्रह्माच्युतावुभौ । सरस्वतीं गणेशानं देव्यासाङ्घ्रिपञ्कजम्

Setelah bersujud hormat kepada Soma dan Maheśāna, serta menunduk kepada Brahmā dan Acyuta keduanya; juga kepada Sarasvatī, Gaṇeśa, dan teratai-kaki Sang Dewī—

Verse 9

पूर्वाचार्यांस्तथा सर्वान्दृष्ट्वादृष्टार्थवेदिनः । प्रणम्य नर्मदां देवीं वक्ष्ये तीर्थावलिं त्विमाम्

Setelah memberi hormat kepada semua ācārya terdahulu—para tahu makna yang tampak dan tak tampak—serta bersujud kepada Dewi Narmadā, kini akan kuucapkan rangkaian tīrtha ini.

Verse 10

ॐ नमो विश्वरूपाय ओङ्कारायाखिलात्मने । यमारभ्ये प्रवक्ष्यामि रेवातीर्थावलिं द्विजाः

Oṁ—salam suci kepada Yang Berwujud Semesta, kepada Oṅkāra, Sang Ātman segala. Dengan Dia sebagai awal, wahai para dvija, kini akan kuwartakan daftar suci tīrtha Revā (Narmadā).

Verse 11

अस्मिन्मार्कण्डगदिते रेवातीर्थक्रमे शुभे । पुराणसंहिताध्याया मार्कण्डाश्रमवर्णनम्

Dalam urutan suci tīrtha Revā ini, sebagaimana diucapkan oleh Mārkaṇḍa, terdapat bab kompendium Purāṇa yang menguraikan pertapaan (āśrama) Mārkaṇḍa.

Verse 12

ततः प्रश्नाधिकारश्च प्रशंसा नर्मदोद्भवा । तथा पञ्चदशानां च प्रवाहानां प्रकीर्तनम्

Sesudah itu hadir bagian tanya-jawab, serta pujian atas asal-mula Narmadā; dan juga penuturan tentang lima belas aliran/cabang arusnya.

Verse 13

नामनिर्वचनं तद्वत्तथा कल्पसमुद्भवाः । एकविंशतिकल्पानां तद्वन्नामानुकीर्तनम्

Demikian pula dijelaskan etimologi nama-nama serta kisah kemunculannya dalam berbagai kalpa; dan demikian juga dilantunkan penyebutan nama dua puluh satu kalpa.

Verse 14

मार्कण्डेयानुभूतानां सप्तानां लक्षणानि च । माहात्म्यं चैव रेवायाः शिवविष्ण्वोस्तथैव च

Dan ciri-ciri tujuh pengalaman yang disaksikan oleh Mārkaṇḍeya; juga kemuliaan Revā (Narmadā), serta demikian pula kebesaran Śiva dan Viṣṇu.

Verse 15

संहारलक्षणं तद्वदोङ्कारस्य च सम्भवः । तथैवौंकारमाहात्म्यममरकण्टकीर्तनम्

Demikian pula diuraikan tanda-tanda saṃhāra (peleburan), serta asal-mula Oṅkāra; dan demikian juga kemuliaan Oṅkāra serta pemasyhuran Amarakāṇṭa.

Verse 16

अमरेश्वरतीर्थं च तथा दारुवनं महत् । दारुकेश्वरतीर्थं च तीर्थं वै चरुकेश्वरम्

Dan ada tīrtha Amareśvara, serta Dāruvana yang agung; juga tīrtha Dārukeśvara, dan sungguh tīrtha yang bernama Carukeśvara.

Verse 17

चरुकासङ्गमस्तद्व्यद्वतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञाह्वयं तथा

Juga ada pertemuan sungai bernama Carukā-saṅgama, dan demikian pula Vyadvatī-Pāteśvara; serta tīrtha Pātāleśvara, dan tempat yang dikenal sebagai Koṭiyajña.

Verse 18

वरुणेश्वरतीर्थं च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम् । सिद्धेश्वरं यमेशं च ब्रह्मेश्वरमतः परम्

Di sana ada Tīrtha Varuṇeśvara dan seratus delapan liṅga; kemudian Siddheśvara dan Yameśa, dan sesudah itu Brahmeśvara.

Verse 19

सारस्वतं चाष्टरुद्रं सावित्रं सोमसंज्ञितम् । शिवखातं महातीर्थं रुद्रावर्तं द्विजोत्तमाः

Wahai yang terbaik di antara kaum dwija, ada tīrtha Sārasvata, Aṣṭarudra, Sāvitra, dan yang dikenal sebagai Soma; juga mahātīrtha bernama Śivakhāta serta Rudrāvarta.

Verse 20

ब्रह्मावर्तं परं तीर्थं सूर्यावर्तमतः परम् । पिप्पलावर्ततीर्थं च पिप्पल्याश्चैव सङ्गमः

Ada tīrtha tertinggi bernama Brahmāvarta; sesudahnya tīrtha mulia bernama Sūryāvarta; juga tīrtha Pippalāvarta, serta pertemuan (saṅgama) sungai Pippalī.

Verse 21

अमरकण्टमाहात्म्यं कपिलासङ्गमस्तथा । विशल्यासम्भवश्चापि भृगुतुङ्गाद्रिकीर्तनम्

Kemudian dipaparkan kemuliaan Amarakaṇṭa; demikian pula pertemuan (saṅgama) Kapilā; juga kisah asal-mula Viśalyā; serta kidung pujian (kīrtana) bagi gunung Bhṛgutuṅga.

Verse 22

विशल्यासङ्गमः पुण्यः करमर्दासमागमः । करमर्देश्वरं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम्

Saṅgama Viśalyā adalah penuh pahala; demikian pula pertemuan dengan Karamardā. Ada tīrtha Karamardeśvara, dan tīrtha tiada banding bernama Cakratīrtha.

Verse 23

सङ्गमो नीलगङ्गायाः विध्वंसस्त्रिपुरस्य च । कीर्तनं तीर्थदानानां मधुकतृतीयाव्रतम्

Di sini disebutkan pertemuan suci Nīlagāṅgā serta kisah kehancuran Tripura. Juga ada kidung tentang dana yang terkait tīrtha, dan laku tapa bernama vrata Madhu-katṛtīyā.

Verse 24

अप्सरेश्वरतीर्थं च देहक्षेपे विधिस्ततः । तीर्थं ज्वालेश्वरं नाम ज्वालायाः सङ्गमस्तथा

Juga disebut tīrtha Apsareśvara; sesudah itu dijelaskan tata cara deha-kṣepa, yakni pelepasan jasad (ritus kematian). Ada pula tīrtha bernama Jvāleśvara dan pertemuan sungai Jvālā.

Verse 25

शक्रतीर्थं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च । अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा

(Di sini ada) Śakratīrtha, Kuśāvarta, dan Haṃsatīrtha; juga tīrtha Raja Ambarīṣa, serta demikian pula dham Mahākāleśvara.

Verse 26

मातृकेश्वरतीर्थं च भृगुतुङ्गानुवर्णनम् । तत्र भैरवमाहात्म्यं चपलेश्वरकीर्तनम्

Dan ada tīrtha Mātṛkeśvara serta uraian tentang Bhṛgutuṅga. Di sana termasyhur kemuliaan Bhairava, dan juga kidung pujian bagi Capaleśvara.

Verse 27

चण्डपाणेश्च माहात्म्यं कावेरीसङ्गमस्तथा । कुबेरेश्वरतीर्थं च वाराहीसङ्गमस्तथा

Ada kemuliaan Caṇḍapāṇi, demikian pula pertemuan sungai Kāverī. Juga ada tīrtha Kubereśvara, dan demikian pula pertemuan sungai Vārāhī.

Verse 28

सङ्गमश्चण्डवेगायास्तीर्थं चण्डेश्वरं तथा । एरण्डीसङ्गमः पुण्य एरण्डेश्वरमुत्तमम्

Ada pertemuan sungai Caṇḍavegā, dan demikian pula tīrtha Caṇḍeśvara. Pertemuan Eraṇḍī penuh pahala suci, dan Eraṇḍeśvara adalah yang paling utama.

Verse 29

पितृतीर्थं च तत्रैव ओङ्कारस्य च सम्भवम् । माहात्म्यं पञ्चलिङ्गानामोङ्कारस्य मुनीश्वराः

Di sana juga ada Pitṛtīrtha, titian suci bagi para leluhur, dan asal-mula Oṅkāra. Wahai para resi agung, di sana termasyhur kemuliaan lima liṅga serta Oṅkāra pula.

Verse 30

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं तीर्थं काकह्रदं तथा । जम्बुकेश्वरतीर्थं च सारस्वतमतः परम्

Diajarkan kemuliaan Koṭitīrtha; demikian pula tīrtha bernama Kākahrada; juga Jambukeśvara-tīrtha; dan sesudah itu uraian luhur yang dikenal sebagai tradisi Sārasvata.

Verse 31

कपिलासङ्गमस्तद्वत्तीर्थं च कपिलेश्वरम् । दैत्यसूदनतीर्थं च चक्रतीर्थं च वामनम्

Ada pertemuan sungai Kapilā, dan demikian pula tīrtha bernama Kapileśvara. Ada pula Daityasūdana-tīrtha, dan Cakratīrtha, serta (kuil) Vāmana.

Verse 32

तीर्थलक्षं विदुः पूर्वे कपिलायास्तु सङ्गमे । स्वर्गस्य नरकस्यापि लक्षणं मुनिभाषितम्

Para leluhur dahulu mengetahui tanda hakiki sebuah tīrtha di pertemuan Kapilā; dan ciri-ciri surga—bahkan neraka pun—telah diucapkan oleh para resi.

Verse 33

व्यवस्थानं शरीरस्य गोप्रदानानुवर्णनम् । अशोकवनिकातीर्थं मतङ्गाश्रमवर्णनम्

Di sini diuraikan tatanan yang semestinya bagi tubuh dan laku, serta kisah kemuliaan persembahan sapi (go-dāna); juga tīrtha Hutan Aśoka dan uraian tentang pertapaan Resi Mataṅga.

Verse 34

अशोकेश्वरतीर्थं च मतङ्गेश्वरमुत्तमम् । तथा मृगवनं पुण्यं तत्र तीर्थं मनोरथम्

Juga ada tīrtha Aśokeśvara dan Mataṅgeśvara yang utama; demikian pula Mṛgavana yang suci (Hutan Rusa), dan di sana tīrtha bernama Manoratha, pemenuh segala harapan.

Verse 35

सङ्गमोऽङ्गारगर्ताया अङ्गारेश्वरमुत्तमम् । तथा मेघवनं तीर्थं देव्या नामानुकीर्तनम्

Dikisahkan pula pertemuan (saṅgama) Aṅgāragartā; juga Aṅgāreśvara yang utama; demikian pula tīrtha bernama Meghavana; serta pelantunan bhakti atas nama-nama Dewi.

Verse 36

सङ्गमश्चापि कुब्जायास्तीर्थं कुब्जेश्वरं तथा । बिल्वाम्रकं तथा तीर्थं पूर्णद्वीपमतः परम्

Dan juga ada pertemuan (saṅgama) sungai Kubjā; demikian pula tīrtha Kubjeśvara; juga tīrtha bernama Bilvāmraka; dan sesudah itu (datang) Pūrṇadvīpa.

Verse 37

तथा हिरण्यगर्भायाः सङ्गमः पुण्यकीर्तनः । द्वीपेश्वरं नाम तीर्थं पुण्यं यज्ञेश्वरं तथा

Demikian pula pertemuan (saṅgama) Hiraṇyagarbhā, termasyhur sebagai pembawa pahala; tīrtha suci bernama Dvīpeśvara; dan juga tempat suci Yajñeśvara.

Verse 38

माण्डव्याश्रमतीर्थं च विशोकासङ्गमस्तथा । वागीश्वरं नाम तीर्थं पुण्यो वै वागुसङ्गमः

Di sana ada tīrtha pertapaan Resi Māṇḍavya, juga pertemuan sungai Viśokā; ada pula tīrtha bernama Vāgīśvara; dan sungguh pertemuan Vāgu yang termasyhur sebagai suci.

Verse 39

सहस्रावर्तकं तत्र तीर्थं सौगन्धिकं तथा । सङ्गमश्च सरस्वत्या ईशानं तीर्थमुत्तमम्

Di sana juga ada Sahasrāvartaka-tīrtha, dan Sauगandhika-tīrtha; ada pula pertemuan dengan Sungai Sarasvatī; serta tīrtha unggul bernama Īśāna.

Verse 40

देवतात्रयतीर्थं च शूलखातं ततः परम् । ब्रह्मोदं शाङ्करं सौम्यं सारस्वतमतः परम्

Berikutnya ada Devatā-traya Tīrtha, lalu Śūlakhāta. Sesudah itu terdapat Brahmoda, Śāṅkara, Saumya, dan kemudian Sārasvata Tīrtha.

Verse 41

सहस्रयज्ञतीर्थं च कपालमोचनं तथा । आग्नेयमदितीशं च वाराहं तीर्थमुत्तमम्

Ada pula Sahasra-yajña Tīrtha, dan juga Kapāla-mocana. Lalu menyusul Āgneya dan Aditīśa, serta Vārāha Tīrtha yang unggul.

Verse 42

तथा देवपथं तीर्थं तीर्थं यज्ञसहस्रकम् । शुक्लतीर्थं दीप्तिकेशं विष्णुतीर्थं च योधनम्

Demikian pula ada Devapatha Tīrtha dan tīrtha bernama Yajña-sahasraka. Sesudah itu ada Śukla Tīrtha, Dīptikeśa, serta juga Viṣṇu Tīrtha yang disebut Yodhana.

Verse 43

नर्मदेश्वरतीर्थं च वरुणेशं च मारुतम् । योगेशं रोहिणीतीर्थं दारुतीर्थं च सत्तमाः

Dan (di sana ada) Tīrtha Narmadeśvara, Varuṇeśa, dan Māruta; juga Yogeśa, Rohiṇī Tīrtha, serta Dāru Tīrtha—wahai yang terbaik di antara orang saleh.

Verse 44

ब्रह्मावर्तं च पत्त्रेशं वाह्नं सौरं च कीर्त्यते । मेघनादं दारुतीर्थं देवतीर्थं गुहाश्रयम्

Juga dipuji Brahmāvarta, Pattreśa, Vāhna, dan Saura; demikian pula Meghanāda, Dāru Tīrtha, dan Devatīrtha, yang bernaung di dalam gua.

Verse 45

नर्मदेश्वरसंज्ञं तत्कपिलातीर्थमुत्तमम् । करञ्जेशं कुण्डलेशं पिप्पलादमतः परम्

Tīrtha Kapilā yang utama itu dikenal dengan nama Narmadeśvara. Sesudahnya ada Karañjeśa, Kuṇḍaleśa, dan kemudian Pippalāda.

Verse 46

विमलेश्वरतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः । प्रशंसा शूलभेदस्य तत्रैवान्धकविक्रमः

Di sana ada pula Vimaleśvara Tīrtha dan pertemuan (saṅgama) dengan kolam suci Puṣkariṇī. Di sanalah pujian tentang Śūlabheda bermula, dan di tempat itu pula diceritakan kegagahan Andhaka.

Verse 47

देवाश्वासनदानं च तथैवान्धकनिग्रहः । शूलभेदस्य चोत्पत्तिस्तथा पात्रपरीक्षणम्

Dan (kisah itu memuat) derma yang memberi penghiburan kepada para dewa, serta penaklukan Andhaka; juga asal-mula Śūlabheda dan ujian bagi penerima yang layak.

Verse 48

प्रशंसा दानधर्मस्य ऋषिशृङ्गानुभावनम् । स्वर्गतिं दीर्घतपसो भानुमत्यास्तथेङ्गितम्

Di sini dipuji dharma sedekah, diceritakan daya tapa Ṛṣiśṛṅga; juga disebutkan pencapaian surga dari tapa panjang, serta kisah Bhānumatī.

Verse 49

शबरस्वर्गगमनं माहात्म्यं शूलभेदजम् । कपिलेश्वरतीर्थं च मोक्षतीर्थमतः परम्

Kenaikan Śabara ke surga diceritakan sebagai kemuliaan yang lahir dari Śūlabheda; ada pula Kapileśvara Tīrtha—melampauinya terdapat Mokṣa Tīrtha.

Verse 50

सङ्गमो मोक्षनद्याश्च तीर्थं च विमलेश्वरम् । तथैवोलूकतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः

Ada pertemuan dengan Mokṣa-nadī dan tīrtha Vimaleśvara; demikian pula Olūka-tīrtha serta pertemuan dengan Puṣkariṇī yang suci.

Verse 51

आदित्येश्वरतीर्थं च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम् । सङ्गमो भीमकुल्यायास्तीर्थं भीमेश्वरं शुभम्

Ada Ādityeśvara Tīrtha dan juga tīrtha Saṅgameśvara; ada pertemuan dengan Bhīmakulyā serta tīrtha Bhīmeśvara yang membawa keberkahan.

Verse 52

मार्कण्डेश्वरतीर्थं च तथा वै पिप्पलेश्वरम् । करोटीश्वरतीर्थं च तीर्थमिन्द्रेश्वरं शुभम्

Ada tīrtha Mārkaṇḍeśvara dan juga dham Pippaleśvara; ada pula Karōṭīśvara tīrtha serta tīrtha Indreśvara yang suci dan membawa berkah.

Verse 53

अगस्त्येशं कुमारेशं व्यासेश्वरमनुत्तमम् । वैद्यनाथं च केदारमानन्देश्वरसंज्ञितम्

Agastyeśa, Kumāreśa, dan Vyāseśvara yang tiada banding; juga Vaidyanātha, Kedāra, serta yang dikenal dengan nama Ānandeśvara.

Verse 54

मातृतीर्थं च मुण्डेशं चौरं कामेश्वरं तथा । सङ्गमश्चानुदुह्या वै तीर्थे भीमार्जुनाह्वये । तीर्थं धर्मेश्वरं नाम लुङ्केश्वरमतः परम्

Ada Mātṛ-tīrtha dan Muṇḍeśa; Caura dan juga Kāmeśvara. Ada pula pertemuan (sungai) Anuduhyā di tīrtha bernama Bhīmārjuna. Sesudah itu datang tīrtha bernama Dharmeśvara, lalu Luṅkeśvara.

Verse 55

ततो धनदतीर्थं च जटेशं मङ्गलेश्वरम् । कपिलेश्वरतीर्थं च गोपारेश्वरमुत्तमम्

Kemudian datang Dhanada-tīrtha, Jaṭeśa, dan Maṅgaleśvara; juga Kapileśvara-tīrtha serta Gopāreśvara yang mulia.

Verse 56

मणिनागेश्वरं नाम मणिनद्याश्च सङ्गमः । तिलकेश्वरतीर्थं च गौतमेशमतः परम्

Ada (pemujaan) bernama Maṇināgeśvara, serta pertemuan dengan Sungai Maṇi; juga Tilakeśvara-tīrtha, dan sesudahnya Gautameśa.

Verse 57

तत्रैव मातृतीर्थं च मुनिनोक्तं मुनीश्वराः । शङ्खचूडं च केदारं पाराशरमतः परम्

Di tempat itu juga ada Mātṛ-tīrtha, sebagaimana diucapkan para muni, wahai para pemuka resi. Ada pula tempat bernama Śaṅkhacūḍa dan Kedāra; sesudahnya (datang) Pārāśara.

Verse 58

भीमेश्वरं च चन्द्रेशमश्ववत्याश्च सङ्गमः । बह्वीश्वरं नारदेशं वैद्यनाथं कपीश्वरम्

Bhīmeśvara dan Candreśa; serta tirtha pertemuan sungai Aśvavatī. Juga Bahvīśvara, Nāradeśa, Vaidyanātha, dan Kapīśvara.

Verse 59

कुम्भेश्वरं च मार्कण्डं रामेशं लक्ष्मणेश्वरम् । मेघेश्वरं मत्स्यकेशमप्सराह्रदसंज्ञकम्

Kumbheśvara dan tempat suci Mārkaṇḍa; Rāmeśa dan Lakṣmaṇeśvara; Meghēśvara dan Matsyakeśa; serta tirtha yang dikenal sebagai Apsarā-hrada.

Verse 60

दधिस्कन्दं मधुस्कन्दं नन्दिकेशं च वारुणम् । पावकेश्वरतीर्थं च तथैव कपिलेश्वरम्

Ada tirtha bernama Dadhiskanda dan Madhuskanda, juga Nandikeśa dan Vāruṇa; demikian pula penyeberangan suci Pāvakeśvara, serta Kapileśvara.

Verse 61

नारायणाह्वयं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम् । चण्डादित्यं परं तीर्थं चण्डिकातीर्थमुत्तमम्

Ada tirtha bernama Nārāyaṇa, dan Cakra-tirtha yang tiada banding; tirtha luhur Caṇḍāditya, serta Caṇḍikā-tirtha yang utama.

Verse 62

यमहासाह्वयं तीर्थं तथा गङ्गेश्वरं शुभम् । नन्दिकेश्वरसंज्ञं च नरनारायणाह्वयम्

Ada tirtha yang dikenal sebagai Yamahāsa, serta Gaṅgeśvara yang membawa keberkahan; tempat bernama Nandikeśvara, dan tirtha yang disebut Nara-Nārāyaṇa.

Verse 63

नलेश्वरं च मार्कण्डं शुक्लतीर्थमतः परम् । व्यासेश्वरं परं तीर्थं तत्र सिद्धेश्वरं तथा

Dan (di sana ada) Naleśvara dan Mārkaṇḍa; setelah itu Śukla-tīrtha. Ada tīrtha tertinggi Vyāseśvara, dan di sana pula Siddheśvara.

Verse 64

कोटितीर्थं प्रभातीर्थं वासुकीश्वरमुत्तमम् । सङ्गमश्च करञ्जाया मार्कण्डेश्वरमुत्तमम्

(Di sana ada) Koṭi-tīrtha, Prabhā-tīrtha, dan Vāsukīśvara yang utama; juga pertemuan (saṅgama) di Karañjā, serta Mārkaṇḍeśvara yang unggul.

Verse 65

तीर्थं कोटीश्वरं नाम तथा संकर्षणाह्वयम् । कनकेशं मन्मथेशं तीर्थं चैवानसूयकम्

Ada tīrtha bernama Koṭīśvara, dan juga yang disebut Saṃkarṣaṇa. Ada Kanakeśa dan Manmatheśa, serta demikian pula Anasūyā-tīrtha.

Verse 66

एरण्डीसङ्गमः पुण्यो मातृतीर्थं च शोभनम् । तीर्थं स्वर्णशलाकाख्यं तथा चैवाम्बिकेश्वरम्

Pertemuan sungai di Eraṇḍī adalah penuh pahala; dan ada Mātṛ-tīrtha yang elok. Ada tīrtha bernama Svarṇaśalākā, dan juga Ambikeśvara.

Verse 67

करञ्जेशं भारतेशं नागेशं मुकुटेश्वरम् । सौभाग्यसुन्दरी तीर्थं धनदेश्वरमुत्तमम्

Ada Karañjeśa, Bhārateśa, Nāgeśa, dan Mukuṭeśvara; ada tīrtha Saubhāgyasundarī, dan Dhanadeśvara yang utama.

Verse 68

रोहिण्यं चक्रतीर्थं च उत्तरेश्वरसंज्ञितम् । भोगेश्वरं च केदारं निष्कलङ्कमतः परम्

(Di sana ada) Rohiṇī, Cakra-tīrtha, dan tempat yang dikenal sebagai Uttareśvara; juga Bhogeśvara dan Kedāra; dan melampaui semuanya itu ada Niṣkalaṅka.

Verse 69

मार्कण्डं धौतपापं च तीर्थमाङ्गिरसेश्वरम् । कोटवीसङ्गमः पुण्यं कोटितीर्थं च तत्र वै

(Di sana ada) Mārkaṇḍa, Dhauta-pāpa, dan tīrtha Āṅgiraseśvara. Pertemuan sungai Koṭavī itu suci; dan di sana pula sungguh ada Koṭi-tīrtha.

Verse 70

अयोनिजं परं तीर्थमङ्गारेश्वरमुत्तमम् । स्कान्दं च नार्मदं ब्राह्मं वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम्

Tīrtha yang mahatinggi ialah Aṅgāreśvara yang ayoni-ja, termanifestasi sendiri, paling utama. (Di sana ada pula) tīrtha Skānda, tīrtha Nārmada, tīrtha Brāhma, dan yang dikenal sebagai Vālmīkeśvara.

Verse 71

कोटितीर्थं कपालेशं पाण्डुतीर्थं त्रिलोचनम् । कपिलेशं कम्बुकेशं प्रभासं कोहनेश्वरम्

(Di sana ada) Koṭi-tīrtha; Kapāleśa; Pāṇḍu-tīrtha; Trilocana, Sang Tiga-Mata; Kapileśa; Kambukeśa; Prabhāsa; dan Kohaneśvara.

Verse 72

इन्द्रेशं वालुकेशं च देवेशं शक्रमेव च । नागेश्वरं गौतमेशमहल्यातीर्थमुत्तमम्

(Di sana ada) Indreśa dan Vālukeśa; Deveśa dan juga Śakra (Indra). (Di sana ada) Nāgeśvara dan Gautameśa, serta Ahalyā-tīrtha yang unggul.

Verse 73

रामेश्वरं मोक्षतीर्थं तथा कुशलवेश्वरौ । नर्मदेशं कपर्दीशं सागरेशमतः परम्

(Di sini ada) Rāmeśvara, Mokṣatīrtha, serta Kuśaleśvara dan Laveśvara. Ada pula Narmadeśa, Kapardīśa, dan setelah itu Sāgareśa.

Verse 74

धौरादित्यं परं तीर्थं तीर्थं चापरयोनिजम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थ च भृग्वीश्वरमनुत्तमम्

(Di sini ada) Dhaurāditya, sebuah tīrtha yang tertinggi; dan juga tīrtha lain yang apārayonija, yakni termanifestasi dengan sendirinya. Ada Piṅgaleśvara-tīrtha serta Bhṛgvīśvara yang tiada banding.

Verse 75

दशाश्वमेधिकं तीर्थं कोटितीर्थं च सत्तमाः । मार्कण्डं ब्रह्मतीर्थं च आदिवाराहमुत्तमम्

Wahai yang terbaik di antara orang saleh, (di sini ada) Daśāśvamedhika-tīrtha dan juga Koṭitīrtha; ada Mārkaṇḍa (tīrtha), Brahmatīrtha, serta tempat suci Ādivārāha yang mulia.

Verse 76

आशापूराभिधं तीर्थं कौबेरं मारुतं तथा । वरुणेशं यमेशं च रामेशं कर्कटेश्वरम्

(Di sini ada) tīrtha bernama Āśāpūrā; juga Kaubera dan Māruta. Ada Varuṇeśa dan Yameśa, serta Rāmeśa dan Karkaṭeśvara.

Verse 77

शक्रेशं सोमतीर्थं च नन्दाह्रदमनुत्तमम् । वैष्णवं चक्रतीर्थं च रामकेशवसंज्ञितम्

(Di sini ada) Śakreśa dan Somatīrtha, serta Nandā-hrada (telaga) yang tiada banding. Ada pula Vaiṣṇava Cakratīrtha, yang dikenal dengan nama Rāma-Keśava.

Verse 78

तथैव रुक्मिणीतीर्थं शिवतीर्थमनुत्तमम् । जयवाराहर्तीर्थं च तीर्थमस्माहकाह्वयम्

Demikian pula ada Tīrtha Rukmiṇī dan Tīrtha Śiva yang tiada banding. Ada pula Jaya-Vārāha-tīrtha, serta satu tīrtha yang dikenal dengan nama Asmāhaka.

Verse 79

अङ्गारेशं च सिद्धेशं तपेश्वरमतः परम् । पुनः सिद्धेश्वरं नामतीर्थं च वरुणेश्वरम्

Ada Aṅgāreśa dan Siddheśa, lalu setelah itu Tapeśvara. Kemudian lagi ada satu tīrtha bernama Siddheśvara, serta Varuṇeśvara.

Verse 80

पराशरेश्वरं पुण्यं कुसुमेशमनुत्तमम् । कुण्डलेश्वरतीर्थं च तथा कलकलेश्वरम्

Juga ada Parāśareśvara yang suci; Kusumeśa yang tiada banding; tīrtha (ghāṭ) Kuṇḍaleśvara yang keramat; dan demikian pula Kalakaleśvara.

Verse 81

न्यङ्कुवाराहसंज्ञं च अङ्कोलं तीर्थमुत्तमम् । श्वेतवाराहतीर्थं च भार्गलं सौरमुत्तमम्

Dan ada tempat yang dikenal sebagai Nyaṅkuvārāha; tīrtha Aṅkola yang utama; Śvetavārāha-tīrtha; serta Bhārgala, dhāma surya (Saurā) yang amat membawa keberkahan.

Verse 82

हुङ्कारस्वामितीर्थं च शुक्लतीर्थं च शोभनम् । सङ्गमो मधुमत्याश्च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम्

Dan ada Huṅkārasvāmin-tīrtha serta Śukla-tīrtha yang indah. Juga ada pertemuan sungai Madhumatī—itulah tīrtha yang sungguh dipayungi Saṅgameśvara.

Verse 83

नर्मदेश्वरसंज्ञं च नदीत्रितयसङ्गमः । अनेकेश्वरतीर्थं च शर्भेशं मोक्षसंज्ञितम्

Di sana ada śrī-kṣetra bernama Narmadeśvara; pertemuan tiga sungai; tīrtha Anekeśvara; serta Śarbheśa yang termasyhur sebagai pemberi mokṣa (pembebasan).

Verse 84

कावेरीसङ्गमः पुण्यस्तीर्थं गोपेश्वराह्वयम् । मार्कण्डेशं च नागेशमुदम्बर्याश्च सङ्गमः

Pertemuan dengan sungai Kāverī adalah penuh pahala—tīrtha yang disebut Gopeśvara; juga Mārkaṇḍeśa dan Nāgeśa; serta pertemuan dengan Udambarī pula.

Verse 85

साम्बादित्याह्वयं तीर्थमुदम्बर्याश्च सङ्गमः । सिद्धेश्वरं च मार्कण्डं तथा सिद्धेश्वरीकृतम्

Ada tīrtha bernama Sāmbāditya; pertemuan dengan Udambarī; Siddheśvara; Mārkaṇḍa; dan juga tempat yang disucikan oleh Siddheśvarī.

Verse 86

गोपेशं कपिलेशं च वैद्यनाथमनुत्तमम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थं च सैन्धवायतनं महत्

Ada Gopeśa dan Kapileśa; Vaidyanātha yang tiada banding; tīrtha Piṅgaleśvara; serta mahā-āyatana (sanctuary agung) yang dikenal sebagai Saindhavāyatana.

Verse 87

भूतीश्वराह्वयं तीर्थं गङ्गावाहमतः परम् । गौतमेश्वरतीर्थं च दशाश्वमेधिकं तथा

Ada tīrtha bernama Bhūtīśvara; lalu, lebih jauh, Gaṅgāvāha; juga tīrtha Gautameśvara; dan pula tempat yang termasyhur setara pahala sepuluh Aśvamedha yajña.

Verse 88

भृगुतीर्थं तथा पुण्यं ख्याता सौभाग्यसुन्दरी । वृषखातं च तत्रैव केदारं धूतपातकम्

Demikian pula ada tīrtha suci Bhṛgu; yang termasyhur Saubhāgyasundarī; dan di sana juga Vṛṣakhāta, serta Kedāra yang membasuh segala dosa.

Verse 89

तीर्थं धूतेश्वरीसङ्गमेरण्डीसंज्ञकं तथा । तीर्थं च कनकेश्वर्या ज्वालेश्वरं ततः परम्

Dan ada tīrtha di pertemuan Dhūteśvarī, yang dikenal bernama Eraṇḍī; juga tīrtha Kanakeśvarī; lalu, setelah itu, Jvāleśvara.

Verse 90

शालग्रामाह्वयं तीर्थं सोमनाथमनुत्तमम् । तथैवोदीर्णवाराहं तीर्थं चन्द्रप्रभासकम्

Ada tīrtha suci bernama Śālagrāma, dan dham Somanātha yang tiada banding; demikian pula tempat suci bernama Udīrṇa-vārāha, serta tīrtha yang dikenal sebagai Candraprabhāsaka.

Verse 91

द्वादशादित्यतीर्थं च तथा सिद्धेश्वराभिधम् । कपिलेश्वरतीर्थं च तथा त्रैविक्रमं शुभम्

Di sana juga ada Dwādaśāditya-tīrtha, dan tempat yang termasyhur sebagai Siddheśvara; ada pula Kapileśvara-tīrtha, serta dham Traivikrama yang membawa keberkahan.

Verse 92

विश्वरूपाह्वयं तीर्थं नारायणकृतं तथा । मूलश्रीपतितीर्थं च चौलश्रीपतिसंज्ञकम्

Ada tīrtha bernama Viśvarūpa, yang didirikan oleh Nārāyaṇa; dan Mūla-Śrīpati-tīrtha, serta tempat yang dikenal sebagai Caula-Śrīpati.

Verse 93

देवतीर्थं हंसतीर्थ प्रभासं तीर्थमुत्तमम् । मूलस्थानं च कण्ठेशमट्टहासमतः परम्

Di sana ada Deva-tīrtha, Haṃsa-tīrtha, dan Prabhāsa-tīrtha yang utama; juga Mūlasthāna, Kaṇṭheśa, lalu tempat tertinggi bernama Aṭṭahāsa.

Verse 94

भूर्भुवेश्वरतीर्थं च ख्याता शूलेश्वरी तथा । सारस्वतं दारुकेशमश्विनोस्तीर्थमुत्तमम्

Di sana juga ada Bhūrbhuveśvara-tīrtha dan Śūleśvarī yang termasyhur; Sārasvata-tīrtha, Dārukeśa, serta Aśvinos-tīrtha yang unggul.

Verse 95

सावित्रीतीर्थमतुलं वालखिल्येश्वरं तथा । नर्मदेशं मातृतीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्

Di sana ada Sāvitrī-tīrtha yang tiada banding, demikian pula Vālakhilyeśvara; juga Narmadeśa, Mātṛ-tīrtha, dan Deva-tīrtha yang tiada tara.

Verse 96

मच्छकेश्वरतीर्थं च शिखितीर्थं च शोभनम् । कोटितीर्थं मुनिश्रेष्ठास्तत्र कोटीश्वरी मृडा

Di sana ada Macchakeśvara-tīrtha dan Śikhi-tīrtha yang indah; juga Koṭi-tīrtha—wahai para resi utama, di sana Dewi Koṭīśvarī, Mṛḍā yang penuh kasih, bersemayam.

Verse 97

तीर्थं पैतामहं नाम माण्डव्ये श्वरसंज्ञितम् । तत्र नारायणेशं च अक्रूरेशमतः परम्

Di sana ada tīrtha bernama Paitāmaha, yang juga dikenal sebagai Māṇḍavyeśvara; di sana ada Nārāyaṇeśa pula, dan sesudahnya tempat suci bernama Akrūreśa.

Verse 98

देवखातं सिद्धरुद्रं वैद्यनाथमनुत्तमम् । तथैव मातृतीर्थं च उत्तरेशमतः परम्

Di sana ada Devakhāta, Siddharudra, dan Vaidyanātha yang tiada banding; demikian pula Mātṛ-tīrtha, dan sesudah itu Uttareśa.

Verse 99

तथैव नर्मदेशां च मातृतीर्थं तथा पुनः । तथा च कुररीतीर्थं ढौण्ढेशं दशकन्यकम्

Demikian pula ada Narmadeśā, dan kembali Mātṛ-tīrtha; juga Kurarī-tīrtha, Ḍhauṇḍheśa, serta dham Daśakanyakā.

Verse 100

सुवर्णबिन्दुतीर्थं च ऋणपापप्रमोचनम् । भारभूतेश्वरं तीर्थं तथा मुण्डीश्वरं विदुः

Mereka mengenal tīrtha bernama Suvarṇabindu, yang membebaskan dari dosa-dosa hutang; juga tīrtha Bhārabhūteśvara, dan demikian pula tīrtha Muṇḍīśvara.

Verse 101

एकशालं डिण्डिपाणिं तीर्थं चाप्सरसं परम् । मुन्यालयं च मार्कण्डं गणितादेवताह्वयम्

Mereka juga menyebut Ekaśāla, Ḍiṇḍipāṇi, dan Apsarasa-tīrtha yang utama; juga Munyālaya dan Mārkaṇḍa; serta tempat yang masyhur dengan nama Gaṇitādevatā.

Verse 102

आमलेश्वरतीर्थं च तीर्थं कन्थेश्वरं तथा । आषाढीतीर्थमित्याहुः शृङ्गीतीर्थं तथैव च

Dan ada Āmaleśvara-tīrtha, serta demikian pula tīrtha Kantheśvara. Mereka juga menamai suatu tempat sebagai Āṣāḍhī-tīrtha, dan demikian pula Śṛṅgī-tīrtha.

Verse 103

बकेश्वरतीर्थं च कपालेशं तथैव च । मार्कण्डं कपिलेशं च एरण्डीसङ्गमस्तथा

Dan ada Tīrtha Bakeśvara, demikian pula Kapāleśa; juga Mārkaṇḍa dan Kapileśa; serta pertemuan suci bernama Eraṇḍī-saṅgama.

Verse 104

एरण्डीदेवतातीर्थं रामतीर्थमतःपरम् । जमदग्नेः परं तीर्थं रेवासागरसङ्गमः

Berikutnya ialah Tīrtha Eraṇḍīdevatā, dan sesudah itu Rāma-tīrtha. Setelahnya ada tīrtha Jamadagni; lalu pertemuan suci Revā dengan samudra.

Verse 105

लोटनेश्वरतीर्थ तल्लुङ्केशनामकं तथा । वृषरखातं तत्र कुण्डं तथैव ऋषिसत्तमाः

Di sana ada tīrtha Loṭaneśvara, yang juga dikenal dengan nama Talluṅkeśa. Di sana pula terdapat kolam bernama Vṛṣarakhāta—demikian diajarkan, wahai para resi utama.

Verse 106

तथा हंसेश्वरंनाम तिलादं वासवेश्वरम् । तथा कोटीश्वरं तीर्थमलिकातीर्थमुत्तमम् । विमलेश्वरतीर्थं च रेवासागरसङ्गमे

Demikian pula ada Haṃseśvara, Tilāda, dan Vāsaveśvara; juga tīrtha Koṭīśvara; Alikā-tīrtha yang utama; serta Vimaleśvara-tīrtha di pertemuan Revā dengan samudra.

Verse 107

एवं तीर्थावलिः पुण्या मया प्रोक्ता महर्षयः । तीर्थसुक्तावलिः पुण्या ग्रथिता तटरज्जुना

Demikianlah, wahai para maharṣi, untaian tīrtha yang penuh pahala ini telah kukisahkan; dan untaian bait-bait tīrtha yang suci ini telah dirangkai laksana tali di tepi sungai.

Verse 108

नर्मदानीरनिर्णिक्ता मार्कण्डेयविनिर्मिता । मण्डनायेह साधूनां सर्वलोकहिताय च

Disucikan oleh air suci Sungai Narmadā dan dibentuk oleh resi Mārkaṇḍeya, ia berdiri di sini sebagai perhiasan bagi para saleh serta demi kesejahteraan semua alam.

Verse 109

दरितध्वान्तशमनीधार्या धर्मार्थिभिः सदा । अहोरात्रकृतं पापं सकृज्जप्त्वाशु नाशयेत्

Ini hendaknya senantiasa dijunjung oleh para pencari dharma, sebab ia menenteramkan kegelapan yang tercerai-berai; dengan melantunkannya sekali saja, dosa yang dilakukan siang dan malam segera lenyap.

Verse 110

त्रिकालं जप्त्वा मासोत्थं शिवाग्रे च त्रिमासिकम् । मासं जप्त्वाथ वर्षोत्थं वर्षं जप्त्वा शताब्दिकम्

Dengan melantunkannya pada tiga waktu sandhyā, diperoleh pahala yang lahir dari laku sebulan; dan bila dilantunkan di hadapan Śiva selama tiga bulan, diperoleh pahala tapa tiga bulan. Jika dilantunkan sebulan, didapat pahala setahun; dan jika dilantunkan setahun, diraih pahala laku seratus tahun.

Verse 111

श्राद्धकाले च विप्राणां भुञ्जतां पुरतः स्थितः । पठंस्तीर्थावलिं पुण्यां गयाश्राद्धप्रदो भवेत्

Pada waktu śrāddha, berdiri di hadapan para brāhmaṇa ketika mereka menyantap hidangan, siapa yang melafalkan ‘daftar tīrtha’ yang suci ini menjadi pemberi buah Gayā-śrāddha.

Verse 112

पूजाकाले च देवानां श्रद्धया पुरतः पठन् । प्रीणयेत्सर्वदेवांश्च पुनाति सकलं कुलम्

Dan pada saat pemujaan para dewa, membacanya dengan śraddhā di hadapan mereka akan menyukakan semua dewa serta menyucikan seluruh garis keturunan.

Verse 113

एवं तीर्थावलिः पुण्या रेवातीरद्वयाश्रिता । मया प्रोक्ता मुनिश्रेष्ठास्तथैवशृणुतानघाः

Demikianlah daftar tīrtha yang penuh pahala ini, bersandar pada kedua tepi Sungai Revā, telah kuwartakan. Wahai para resi utama, wahai yang tak bernoda, dengarkanlah selanjutnya dengan cara yang sama.