Mantra 4
Rishi: Vājasaneyin tradition (not explicit)
Devata: Prajāpati / Hiraṇyagarbha-type all-pervading Deva
Chandas: Tr̥ṣṭubh (approximate; requires syllable audit)
Samhita Patha (Devanagari)
ए॒षो ह॑ दे॒वः प्र॒दिशोऽनु॒ सर्वा॒: पूर्वो॑ ह जा॒तः स उ॒ गर्भे॑ अ॒न्तः । स ए॒व जा॒तः स ज॑नि॒ष्यमा॑णः प्र॒त्यङ् जना॑स्तिष्ठति स॒र्वतो॑मुखः
Transliteration
eṣó ha deváḥ pradíśo'nu sárvāḥ pū́rvo ha jā́taḥ sá u gárbhe antáḥ | sá evá jā́taḥ sá janiṣyámāṇaḥ pratyáṅ jánās tiṣṭhati sárvatomukhaḥ
Translation
Sang dewa ini sungguh telah menelusuri segala penjuru; pertama-tama sungguh Ia lahir, dan Ia berada di dalam rahim. Ia yang telah lahir, dan Ia yang masih akan lahir, berdiri menghadap manusia, berwajah ke segala arah.
Padapatha (Word Analysis)
एषः । ह । देवः । प्रदिशः । अनु । सर्वाः । पूर्वः । ह । जातः । सः । उ । गर्भे । अन्तः । सः । एव । जातः । सः । जनिष्यमाṇः । प्रत्यङ् । जनान् । तिष्ठति । सर्वतः-मुखः
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हindeed
ह:
—
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
देवःthe god; the divine one
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रदिशःthe directions (quarters)
प्रदिशः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रदिश्/प्रदिशा (प्रातिपदिक; ‘दिश्’ से)
अनुalong; following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
सर्वाःall
सर्वाः:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व (सर्वनाम-विशेषण-प्रातिपदिक)
पूर्वःfirst; earlier
पूर्वः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
हindeed
ह:
—
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
जातःborn
जातः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Root√जन् (जनने) + क्त (कृदन्त)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed; moreover
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
गर्भेin the womb
गर्भे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
—
TypeIndeclinable
Rootअन्तर्/अन्तः (अव्यय/निपात)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवjust; indeed
एव:
—
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
जातःborn
जातः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Root√जन् (जनने) + क्त (कृदन्त)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनिष्यमाणःbeing about to be born; to be born
जनिष्यमाणः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Root√जन् (जनने) + श्यत्/ष्यत्-प्रत्यय (भविष्यत्कालिक कृदन्त; ‘जनिष्यत्’ का वर्तमान-प्रत्ययात्मक रूप)
प्रत्यङ्inward; facing towards (oneself)
प्रत्यङ्:
—
TypeAdjective/Indeclinable (directional)
Rootप्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक/अव्यय-भाव; ‘प्रत्यञ्च्’)
जनान्people; beings
जनान्:
Karma
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
तिष्ठतिstands; abides
तिष्ठति:
—
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति-आदेश; स्थितौ)
सर्वतःfrom all sides; everywhere
सर्वतः:
—
TypeIndeclinable
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
मुखःfaced; having a face
मुखः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiH
HiraṇyagarbhaV
Viśvato-mukha Deva (All-faced Lord)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes