Mantra 41
Rishi: Ṛgvedic seer-tradition for Uṣas/Naktā and Indra in Soma liturgy
Devata: Uṣas, Naktā; and Indra as recipient
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒षासा॒नक्ता॑ बृह॒ती बृ॒हन्तं॒ पय॑स्वती सु॒दुघे॒ शूर॒मिन्द्र॑म् । तन्तुं॑ त॒तं पेश॑सा सं॒वय॑न्ती दे॒वानां॑ दे॒वं य॑जतः सुरु॒क्मे
Transliteration
uṣāsā náktā bṛhatī́ bṛhántaṃ páyasvatī sudúghe śū́ram índram | tántuṃ tatáṃ péśasā saṃváyantī devā́nāṃ deváṃ yajataḥ surúkṣme ||
Translation
Uṣasā dan Rātri, kedua Yang Agung, kaya susu, pemerah yang baik, (datang) kepada Indra sang pahlawan perkasa. Sambil menenun dengan keterampilan indah benang yang telah direntang, (mereka memuliakan) dewa para dewa yang patut dipuja, berhias kilau emas.
Padapatha (Word Analysis)
उषासा । नक्ता । बृहती । बृहन्तम् । पयस्वती । सुदुघे । शूरम् । इन्द्रम् । तन्तुम् । ततम् । पेशसा । संवयन्ती । देवानाम् । देवम् । यजतः । सुरुक्ष्मे
Word by Word
उषासाDawn (the two Dawns / Dawn as a pair with Night)
उषासा:
Kartā
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
नक्ताNight
नक्ता:
Kartā (सहकर्तृभावे) / उषासा-समुच्चय
TypeNoun
Rootनक्त (प्रातिपदिक)
बृहतीthe two great (ones)
बृहती:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
बृहन्तम्the great
बृहन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
पयस्वतीrich in milk/abundance
पयस्वती:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपयस् + वत् (प्रातिपदिक)
सुदुघेwell-milking, yielding well
सुदुघे:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसु + दुह् (धातु) → सुदुघ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
शूरम्the heroic
शूरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तन्तुम्the thread
तन्तुम्:
Karma
TypeNoun
Rootतन्तु (प्रातिपदिक)
ततम्stretched, extended
ततम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Rootतन् (धातु) → ततम् (कृदन्त)
पेशसाwith beauty/ornament, with adornment
पेशसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपेशस् (प्रातिपदिक)
संवयन्तीweaving together, interlacing
संवयन्ती:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootसम् + वे (धातु) → संवयन्ती (वर्तमाने कृदन्त/शतृ)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यजतःworthy of worship
यजतः:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootयज् (धातु) → यजत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
सुरुक्मेhaving good/golden ornaments
सुरुक्मे:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसु + रुक्म (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
U
Uṣas (Dawn)N
Naktā (Night)I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes