शिवस्य सैन्यप्रयाणम् तथा गणपतिनामावलिः (Śiva’s Mobilization for War and the Catalogue of Gaṇa Commanders)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह गिरिशो वीरभद्रादिकान्गणान्

Sanatkumāra berkata: Mendengar kata-kata itu, penguasa para dewa, Giriśa (Śiva), bangkit dengan amarah dan bersabda kepada para gaṇa yang dipimpin Vīrabhadra.

Verse 2

रुद्र उवाच । हे वीरभद्र हे नंदिन्क्षेत्रपालष्टभैरवाः । सर्वे गणाश्च सन्नद्धास्सायुधा बलशालिनः

Rudra bersabda: “Wahai Vīrabhadra! Wahai Nandī! Wahai Kṣetrapāla dan Delapan Bhairava! Hendaklah semua gaṇa bersenjata, siap siaga, dan penuh kekuatan.”

Verse 3

कुमाराभ्यां सहैवाद्य निर्गच्छंतु ममाज्ञया । स्वसेनया भद्रकाली निर्गच्छतु रणाय च । शंखचूडवधार्थाय निर्गच्छाम्यद्य सत्वरम्

Atas perintah-Ku, biarlah mereka berangkat hari ini juga bersama kedua Kumāra. Hendaklah Bhadrakālī pun maju ke medan perang dengan pasukannya sendiri. Untuk membinasakan Śaṅkhacūḍa, Aku juga akan berangkat hari ini dengan segera.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञाप्य महेशानो निर्ययौ सैन्यसंयुतः । सर्वे वीरगणास्तस्यानु ययुस्संप्रहर्षिताः

Sanatkumāra berkata: Setelah memberi titah demikian, Mahēśvara berangkat bersama bala tentaranya; dan semua pasukan pahlawan mengikuti-Nya dengan sukacita besar.

Verse 5

एतस्मिन्नंतरे स्कंदगणेशौ सर्वसैन्यपौ । यततुर्मुदितौ नद्धौ सायुधौ च शिवांतिके

Sementara itu, Skanda dan Gaṇeśa—panglima seluruh bala—dengan gembira mengenakan zirah, membawa senjata, lalu berdiri dekat Śiva.

Verse 6

वीरभद्रश्च नन्दी च महाकालस्सुभद्रकः । विशालाक्षश्च बाणश्च पिंगलाक्षो विकंपनः

Vīrabhadra dan Nandī; Mahākāla dan Subhadraka; Viśālākṣa dan Bāṇa; Piṅgalākṣa dan Vikaṃpana—mereka termasuk para gaṇa Śiva yang perkasa.

Verse 7

विरूपो विकृतिश्चैव मणिभद्रश्च बाष्कलः । कपिलाख्यो दीर्घदंष्द्रो विकरस्ताम्रलोचनः

Virūpa, Vikṛti, Maṇibhadra, dan Bāṣkala; juga Kapila, Dīrgha-daṃṣṭra, Vikara, serta Tāmra-locana—demikian nama para gaṇa Śiva.

Verse 8

कालंकरो बलीभद्रः कालजिह्वः कुटीचरः । बलोन्मत्तो रणश्लाघ्यो दुर्जयो दुर्गमस्तथा

Kālaṅkara, Balībhadra, Kāla-jihva, dan Kuṭīcara; Balonmatta, Raṇaślāghya; Durjaya dan Durgama—mereka pun termasuk gaṇa Śiva.

Verse 9

इत्यादयो गणेशानास्सैन्यानां पतयो वराः । तेषां च गणनां वच्मि सावधानतया शृणु

Demikian dan dengan cara-cara lain, merekalah Gaṇeśa yang unggul—para penguasa dan panglima bala tentara. Kini akan kuuraikan perhitungannya; dengarkan dengan saksama.

Verse 10

शंखकर्णः कोटिगणैर्युतः परविमर्दकः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतोऽष्टाभिरेव च

Śaṅkhakarṇa, disertai krore-krore gaṇa, penghancur barisan musuh; dan Kekarākṣa dengan sepuluh pasukan, serta Vikṛta dengan delapan pasukan—demikian para panglima itu maju dalam pertempuran.

Verse 11

चतुष्षष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः । षड्भिस्सर्वान्तकः श्रीमांस्त थैव विकृताननः

Viśākha berdiri bersama enam puluh empat pengiring; Pāriyātrika bersama sembilan. Sarvāntaka yang mulia bersama enam, dan demikian pula Vikṛtānana—begitulah para gaṇa Śiva tersusun untuk perang.

Verse 12

जालको हि द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिस्समदः श्रीमान्दुन्दुभोऽष्टाभिरेव च

Jālaka, pemimpin utama di antara para gaṇa, hadir bersama dua belas koṭi. Samada yang mulia bersama tujuh koṭi, dan Dundubha bersama delapan koṭi.

Verse 13

पंचभिश्च करालाक्षः षड्भिस्संदारको वरः । कोटिकोटिभिरेवेह कंदुकः कुंडकस्तथा

Karālākṣa maju di sini bersama lima pasukan. Saṃdāraka yang unggul datang bersama enam pasukan. Dan Kaṃduka serta Kuṇḍaka pun tiba di sini dengan pasukan berjumlah koṭi demi koṭi.

Verse 14

विष्टंभोऽष्टाभिरेवेह गणपस्सर्वस त्तमः । पिप्पलश्च सहस्रेण संनादश्च तथाविधः

Di sini Viṣṭambha, gaṇapa yang paling utama, berdiri bersama delapan pengiring. Pippala bersama seribu, dan Saṃnāda pun demikian—masing-masing dengan pasukan besar mereka.

Verse 15

आवेशनस्तथाष्टाभिस्त्वष्टभिश्चन्द्रतापनः । महाकेशः सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः

Demikian pula Āveśana datang bersama delapan (pasukan gaṇa), dan Candratāpana bersama delapan (gaṇa) lainnya; Mahākeśa, pemimpin gaṇa Śiva, dikelilingi oleh ribuan di tengah berpuluh-puluh krore gaṇa.

Verse 16

कुंडी द्वादशभिर्वीरस्तथा पर्वतकश्शुभः । कालश्च कालकश्चैव महाकालश्शतेन वै

Kuṇḍī datang bersama dua belas pahlawan; demikian pula Parvataka yang membawa keberkahan. Kāla dan Kālaka juga tiba, dan Mahākāla sungguh datang bersama seratus (pejuang).

Verse 17

अग्निकश्शत कोट्या च कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यो ह्यर्द्धकोट्या च तथा चैवं घनावहः

Gaṇa Agni berjumlah seratus krore; dan ada pula pasukan bermulut api sebanyak satu krore. Para Āditya berjumlah setengah krore; demikian pula para pembawa awan (ghanāvaha) dalam jumlah amat besar.

Verse 18

सनाहश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या सुमंत्रकः

Sanāha datang dengan seratus (pasukan); Kumuda dengan krore-krore. Amogha dan Kokila pun hadir; dan Sumantraka datang dengan seratus krore—demikianlah himpunan gaṇa berkumpul untuk perang.

Verse 19

काकपादः कोटिषष्ट्या षष्ट्या संतानकस्तथा । महाबलश्च नवभिः पञ्चभिर्मधुपिंगल

Panglima Kākapāda memimpin enam puluh krore pasukan; Saṃtānaka pun demikian, enam puluh krore. Mahābala memimpin sembilan krore, dan Madhupiṅgala memimpin lima krore divisi bala tentara.

Verse 20

नीलो नवत्या देवेशः पूर्णभद्रस्तथैव च । कोटीनां चैव सप्तानां चतुर्वक्त्रो महाबलः

Nīla, Sang Penguasa para dewa, memimpin sembilan puluh krore; Pūrṇabhadra pun demikian. Caturvaktra yang mahaperkasa memimpin tujuh krore pasukan.

Verse 21

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिस्तथा । तत्राजग्मुस्तथा वीरास्ते सर्वे संगरोत्सवे

Berjuta-juta krore, ribuan—bahkan ratusan dan dua puluhan sekalipun—semua kesatria itu datang ke sana, rindu pada perayaan agung bernama pertempuran.

Verse 22

भूतकोटिसहस्रेण प्रमथैर्कोटिभि स्त्रिभिः । वीरभद्रश्चतुष्षष्ट्या लोमजानां त्रिकोटिभिः

Vīrabhadra maju dengan seribu krore bhūta, tiga krore pramatha, dan tiga krore Lomaja yang garang—dengan enam puluh empat pemimpin utama di barisan depan.

Verse 23

काष्ठारूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा । विरूपाक्षश्च भगवांश्चतुष्षष्ट्या सनातनः

Bersama enam puluh empat gaṇa, Kāṣṭhārūḍha pun tiba di sana; demikian pula Sukeśa dan Vṛṣabha. Lalu dengan enam puluh empat gaṇa lainnya datang Virūpākṣa—Sang Bhagavān, Yang Abadi.

Verse 24

तालकेतुः षडास्यश्च पंचास्यश्च प्रतापवान् । संवर्तकस्तथा चैत्रो लंकुलीशस्स्वयं प्रभुः

Di sana hadir Tālketu, Ṣaḍāsya, dan Paṃcāsya yang perkasa; juga Saṃvartaka dan Caitra; serta Laṅkulīśa sendiri—Sang Prabhu.

Verse 25

लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यांतकः प्रभुः । देवो भृङ्गीरिटिः श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा

Di sana juga berdiri Lokāntaka, berjiwa bercahaya; dan Sang Penguasa Daityāntaka, pemusnah para daitya. Juga hadir dewa Bhṛṅgīriṭi yang mulia, terkasih bagi Devadeva Mahādeva.

Verse 26

अशनिर्भानुकश्चैव चतुः षष्ट्या सहस्रशः । कंकालः कालकः कालो नन्दी सर्वान्तकस्तथा

Dan ada pula Aśanir-bhānuka, yang menampakkan diri dalam enam puluh empat ribu wujud. Hadir Kaṅkāla, Kālaka, Kāla, serta Nandī dan Sarvāntaka—daya-daya dahsyat Śiva yang menuntun segala sesuatu menuju akhir yang ditetapkan.

Verse 27

एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः । युद्धार्थं निर्ययुः प्रीत्या शंखचूडेन निर्भयाः

Mereka ini dan banyak Gaṇa lainnya—tak terhitung dan sangat perkasa—berangkat menuju perang dengan sukacita, tanpa gentar di hadapan Śaṅkhacūḍa.

Verse 28

सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः । चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकंठास्त्रिलोचनाः

Mereka semua bertangan seribu, mengenakan mahkota jata; berhias garis bulan sabit, mereka berleher biru dan bermata tiga.

Verse 29

रुद्राक्षाभरणास्सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः । हारकुंडलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः

Mereka semua berhias perhiasan rudrākṣa dan mengenakan abu suci; terhias kalung, anting, kelat lengan, mahkota, dan berbagai hiasan lainnya.

Verse 30

ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशा अणिमादिगुणैर्वृताः । सूर्यकोटिप्रतीकाशाः प्रवीणा युद्धकर्मणि

Mereka tampak sebanding kemuliaannya dengan Brahmā, Indra, dan Viṣṇu. Berhiaskan siddhi yoga seperti aṇimā dan lainnya, mereka bersinar laksana cahaya jutaan matahari dan mahir sepenuhnya dalam seni peperangan.

Verse 31

वायुश्च वरुणश्चैव बुधश्च मंगलश्च वै । ग्रहाश्चान्ये महेशेन कामदेवश्च वीर्यवान्

Vāyu dan Varuṇa, Budha (Merkurius) dan Maṅgala (Mars), serta kekuatan planet lainnya—bersama Kāmadeva yang perkasa—semuanya ditata dan diberdayakan oleh Maheśa (Śiva).

Verse 32

किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः । ययुश्शिवगणास्सर्वे युद्धार्थं दानवैस्सह

Wahai resi ilahi, apa perlunya berkata lebih banyak? Semua Śiva-gaṇa yang berdiam di seluruh loka berangkat bersama para Dānava demi tujuan peperangan.

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शङ्खचूडवधे महादेवयुद्धयात्रावर्णनं नाम त्रय स्त्रिंशत्तमोऽध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Śiva Mahāpurāṇa—pada Kitab Kedua, Rudra-saṃhitā, bagian kelima Yuddha-khaṇḍa—berakhir bab ke-33 yang berjudul “Uraian Perjalanan Perang Mahādeva,” dalam kisah penumpasan Śaṅkhacūḍa.

Verse 34

हुताशनश्च चन्द्रश्च विश्वकर्माश्विनौ च तौ । कुबेरश्च यमश्चैव निरृतिर्नलकूबरः

Agni dan Soma (Dewa Bulan), Viśvakarmā serta kedua Aśvin; Kubera dan Yama, juga Nirṛti dan Nalakūbara—mereka pun hadir dan tersusun dalam perang besar itu.

Verse 36

उग्रदंष्ट्रश्चोग्रदण्डः कोरटः कोटभस्तथा । स्वयं शतभुजा देवी भद्रकाली महेश्वरी

Ia disebut Ugradaṃṣṭrā dan memegang Ugradaṇḍa, tongkat yang dahsyat; ia pun Koraṭā dan Koṭabhā. Sang Dewi sendiri, berlengan seratus—Bhadrakālī, Maheśvarī—tampak berdiri megah.

Verse 37

रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानोपरि संस्थिता । रक्तवस्त्रपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना

Duduk di atas vimāna surgawi yang tersusun dari sari hakikat raja permata, ia mengenakan busana merah, berhias kalung bunga merah, dan berlumur olesan merah suci.

Verse 38

नृत्यंती च हसंती च गायंती सुस्वरं मुदा । अभयं ददती स्वेभ्यो भयं चारिभ्य एव सा

Dengan sukacita ia menari, tertawa, dan bernyanyi merdu; kepada para bhaktanya ia menganugerahkan abhaya (tanpa takut), sedangkan kepada musuh-musuhnya ia menurunkan rasa gentar semata.

Verse 39

बिभ्रती विकटां जिह्वां सुलोलां योजनायताम् । शंखचक्रगदापद्मखङ्गचर्मधनुश्शरान्

Ia menampakkan lidah yang mengerikan, bergoyang dan memanjang hingga satu yojana; serta menggenggam sangkha, cakra, gada, padma, pedang, perisai, busur, dan anak panah.

Verse 40

खर्परं वर्तुलाकारं गंभीरं योजनायतम् । त्रिशूलं गगनस्पर्शिं शक्तिं च योजनायताम्

Ia melihat sebuah kharpara yang sangat besar, berbentuk bundar, dalam, dan membentang satu yojana; juga trisula yang seakan menyentuh langit serta tombak (śakti) sepanjang satu yojana.

Verse 41

मुद्गरं मुसलं वक्त्रं खङ्गं फलकमुल्बणम् । वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं वायव्यं नागपाशकम्

Ia mengangkat mudgara, musala, senjata pemukul yang mengerikan, pedang, dan perisai yang dahsyat; juga Vaiṣṇavāstra, Vāruṇāstra, Vāyavyāstra, serta Nāgapāśa.

Verse 42

नारायणास्त्रं गांधर्वं ब्रह्मास्त्रं गारुडं तथा । पार्जन्यं च पाशुपतं जृंभणास्त्रं च पार्वतम्

Kemudian dilepaskan Nārāyaṇāstra, Gāndharvāstra, Brahmāstra, dan Gāruḍāstra; juga Pārjanyāstra, Pāśupatāstra, Jṛmbhaṇāstra, serta Pārvatāstra.

Verse 43

महावीरं च सौरं च कालकालं महानलम् । महेश्वरास्त्रं याम्यं च दंडं संमोहनं तथा

Kemudian ia mengerahkan senjata Mahāvīra dan Saura (surya), Kālakāla (maut bagi maut) serta Mahānala yang menyala; juga senjata Maheśvara, Yāmya, Daṇḍa, dan Saṃmohana (pembiusan).

Verse 44

समर्थमस्त्रकं दिव्यं दिव्यास्त्रं शतकं परम् । बिभ्रती च करैस्सर्वैरन्यान्यपि च सा तदा

Saat itu ia, sepenuhnya cakap dan siap tempur, memanggul senjata-senjata ilahi di semua tangannya—seratus dīvya-astra yang paling utama, serta persenjataan lainnya pula.

Verse 45

आगत्य तस्थौ सा तत्र योगिनीनां त्रिकोटिभिः । सार्द्धं च डाकिनीनां वै विकटानां त्रिकोटिभिः

Setibanya di sana, ia berdiri disertai tiga krore Yoginī, dan sungguh bersama tiga krore Ḍākinī yang garang dan mengerikan.

Verse 46

भूतप्रेतपिशाचाश्च कूष्माण्डा ब्रह्मराक्षसाः । वेताला राक्षसाश्चैव यक्षाश्चैव सकिन्नराः

Di sana ada bhūta, preta, dan piśāca; kūṣmāṇḍa serta brahma-rākṣasa; juga vetāla, rākṣasa, yakṣa, dan kinnara.

Verse 47

तश्चैवाभिवृतः स्कंदः प्रणम्य चन्द्रशेखरम् । पितुः पार्श्वे सहायो यः समुवास तदाज्ञया

Kemudian Skanda pun, dikelilingi bala para dewa, bersujud kepada Candrasekhara (Śiva); sebagai penolong di sisi ayahnya, ia tinggal di sana menurut titah Śiva.

Verse 48

अथ शम्भुस्समानीय स्वसैन्यं सकलं तदा । युद्धार्थमगमद्रुद्रश्शंङ्खचूडेन निर्भयः

Kemudian Śambhu menghimpun seluruh pasukannya dan berangkat menuju peperangan. Rudra yang tak gentar maju menghadapi Śaṅkhacūḍa.

Verse 49

चन्द्रभागानदीतीरे वटमूले मनोहरे । तत्र तस्थौ महादेवो देवनिस्ता रहेतवे

Di tepi sungai Candrabhāgā, di akar pohon beringin yang memesona, Mahādeva tetap bersemayam di sana—menjadi sebab pembebasan para dewa.