वैवाहिकानुष्ठानसमापनं दानप्रशंसा च / Completion of Wedding Rites and Praise of Gifts (Dāna)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ततश्चाहं मुनिगणैश्शेषकृत्यं शिवाज्ञया । अकार्षं नारद प्रीत्या शिवाशिवविवाहतः

Brahmā berkata: Setelah itu, atas perintah Śiva, aku bersama para resi melaksanakan upacara yang tersisa. Wahai Nārada, karena pernikahan suci Śivā (Pārvatī) dan Śiva, aku melakukannya dengan sukacita.

Verse 2

तयोश्शिरोऽभिषेकश्च बभूवादरतस्ततः । ध्रुवस्यदर्शनं विप्राः कारयामासुरादरात

Kemudian, dengan penuh hormat, dilakukan upacara abhiṣeka pada kepala mereka. Sesudah itu, wahai para brāhmaṇa, dengan bhakti yang besar mereka mengatur darśana suci Dhruva.

Verse 3

हृदयालम्भनं कर्म बभूव तदनन्तरम् । स्वस्तिपाठश्च विप्रेन्द्र महोत्सवपुरस्सरः

Segera setelah itu dilakukan suatu ritus yang menggembirakan hati. Lalu, wahai brahmana utama, sebagai pendahuluan mahotsava dibacakan svasti-pāṭha (doa keberkahan).

Verse 4

शिवाशिरसि सिन्दूरं ददौ शम्भुर्द्विजाज्ञया । तदानीं गिरिजाभिख्याद्भुतावर्ण्या बभूव ह

Atas perintah sang brāhmaṇa, Śambhu menaruh sindūr pada kepala Śivā. Saat itu juga Girijā menjadi bercahaya menakjubkan; keelokannya tak terlukiskan.

Verse 5

ततो विप्राज्ञया तौ द्वावेकासनसमास्थितौ । लेभाते परमां शोभां भक्तचित्त मुदावहाम्

Kemudian, atas perintah sang brāhmaṇa, keduanya duduk bersama pada satu singgasana. Mereka meraih keindahan tertinggi yang menggembirakan hati para bhakta.

Verse 6

ततः स्वस्थानमागत्य संस्रवप्राशनं मुदा । चक्रतुस्तौ निदेशान्मेऽद्भुतलीलाकरौ मुने

Kemudian keduanya kembali ke tempat masing-masing dan, sesuai perintahku, dengan sukacita meminum saṃsrava (sisa prasāda yang disucikan). Wahai resi, mereka berdua pelaku līlā ilahi yang menakjubkan.

Verse 7

इत्थं निवृत्ते विधिवद्याज्ञे वैवाहिके शिवः । ब्रह्मणे पूर्णपात्रं मे ददौ लोककृते प्रभुः

Ketika yajña pernikahan selesai dengan tata cara yang benar, Bhagavān Śiva—penguasa yang bertindak demi kesejahteraan dunia—memberikan kepada Brahmā, atas namaku, sebuah bejana yang terisi penuh sebagai anugerah persembahan.

Verse 8

गोदानं विधिवच्छम्भुराचार्याय ददौ ततः । महादानानि च प्रीत्या यानि मङ्गलदानि वै

Kemudian Śambhu, sesuai tata upacara, menganugerahkan go-dāna (sedekah sapi) kepada ācārya; dan dengan bhakti yang gembira beliau juga mempersembahkan mahā-dāna, yakni derma-derma suci yang membawa kemakmuran rohani.

Verse 9

ततश्शतसुवर्णं च विप्रेभ्यस्स ददौ पृथक् । बहुभ्यो रत्नकोटीश्च नानाद्रव्याण्यनेकशः

Sesudah itu ia membagikan masing-masing seratus keping emas kepada para Brāhmaṇa. Kepada banyak yang lain ia menganugerahkan berjuta-juta permata serta aneka persembahan dalam kelimpahan besar.

Verse 10

तदानीममरास्सर्वे परे जीवाश्चराचराः । मुमुदुश्चेतसातीव जयध्वनिः

Pada saat itu juga, semua dewa yang abadi serta seluruh makhluk lain—yang bergerak maupun tak bergerak—sangat bersukacita dalam hati, dan gema seruan “Jaya!” pun bergemuruh.

Verse 11

मङ्गलध्वनिगानश्च बभूव बहु सर्वतः । वाद्यध्वनिरभूद्रम्यो सर्वानन्दप्रवर्द्धनः

Di segala penjuru terdengar nyanyian mangala dan sorak perayaan dengan berlimpah. Gema merdu alat musik menambah sukacita semua makhluk.

Verse 12

हरिर्मयाथ देवाश्च मुनयश्चापरेऽखिलाः । गिरिमामन्त्र्य सुप्रीत्या स्वस्थानम्प्रययुर्द्रुतम्

Kemudian Hari (Wisnu), aku, serta semua dewa dan resi lainnya—setelah berpamitan dengan penuh kasih kepada Giriraja (Himalaya)—segera berangkat menuju kediaman masing-masing.

Verse 13

तदानीं शैलनगरे स्त्रियश्च मुदिता वरम् । शिवाशिवौ समानीय ययुः कुह वरालयम्

Saat itu, di kota pegunungan, para wanita dengan sukacita besar mempertemukan Śiva dan Śivā, lalu pergi menuju kediaman pengantin yang indah.

Verse 14

लौकिकाचारमाजह्रुस्ताः स्त्रियस्तत्र चादृताः । महोत्साहो बभूवाथ सर्वतः प्रमुदावहः

Di sana para wanita itu menjalankan tata krama duniawi yang patut dan mereka dihormati sebagaimana mestinya. Lalu bangkitlah semangat besar di segala penjuru, membawa sukacita dari semua sisi.

Verse 15

अथ तास्तौ समानीय दम्पती जनशंकरौ । वासालयम्महादिव्यं भवाचारं व्यधुर्मुदा

Kemudian pasangan ilahi Śiva–Pārvatī, pembawa keberkahan bagi semua makhluk, dibawa ke sana. Dengan sukacita mereka menata kediaman yang amat mulia dan menegakkan tata laku suci yang layak bagi Bhava (Śiva).

Verse 16

अथो समीपमागत्य शैलेन्द्रनगरस्त्रियः । निर्वृत्य मङ्गलं कर्म प्रापयन्दम्पती गृहम्

Lalu para wanita kota Śailendra mendekat; setelah menuntaskan upacara-upacara mujur sesuai tata cara, mereka mengiringi pasangan ilahi itu dan mengantarkannya ke rumah.

Verse 17

कृत्वा जयध्वनिं चक्रुर्ग्रन्थिनिर्मोचनादिकम् । सस्मितास्सकटाक्षाश्च पुलकाञ्चितविग्रहाः

Mereka berseru kemenangan dan melakukan tata murni yang mujur seperti melepaskan simpul-simpul upacara. Dengan senyum, saling melirik, dan tubuh merinding oleh bhakti, mereka bersukacita.

Verse 18

वासगेहं सम्प्रविश्य मुमुहुः कामिनीवराः । प्रसंशन्त्यस्स्वभाग्यानि पश्यन्तः परमेश्वरम्

Saat memasuki kediaman itu, para wanita mulia tersebut terhanyut dalam ekstase. Memandang Parameśvara (Śiva), mereka memuji keberuntungan diri mereka sendiri.

Verse 19

महासुरूपवेषश्च सर्व लावण्यसंयुतम् । नवीनयौवनस्थञ्च कामिनीचित्तमोहनम्

Ia menampakkan diri dengan rupa dan busana yang amat indah, dipenuhi segala pesona. Berada dalam kemudaan yang segar, ia memikat hati para wanita.

Verse 20

ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं सकटाक्षं सुसुन्दरम् । सुसूक्ष्मवासो बिभ्राणं नानारत्न विभूषितम्

Ia tampak amat elok—wajahnya teduh dengan senyum tipis, matanya melirik anggun; mengenakan busana sangat halus dan berhias perhiasan bertatah aneka permata.

Verse 21

तदानीन्दिव्यनार्यश्च षोडशारं समाययुः । तौ दम्पती च संद्रष्टुं महादरपुरस्सरम्

Saat itu juga para wanita surgawi berkumpul dalam lingkaran bersegi enam belas; dengan gairah besar mereka maju memimpin arak-arakan agung untuk menyaksikan pasangan ilahi—Śiva dan Pārvatī.

Verse 22

सरस्वती च लक्ष्मीश्च सावित्री जाह्नवी तथा । अदितिश्च शची चैव लोपामुद्राप्यरुन्धती

Sarasvatī dan Lakṣmī, Sāvitrī serta Jāhnavī; Aditi dan Śacī juga—bersama Lopāmudrā dan Arundhatī (hadir/layak dikenang).

Verse 23

अहल्या तुलसी स्वाहा रोहिणी च वसुन्धरा । शतरूपा च संज्ञा च रतिरेतास्सुरस्त्रियः

Ahalyā, Tulasī, Svāhā, Rohiṇī, dan Vasundharā; Śatarūpā, Saṃjñā, serta Rati—merekalah para wanita para dewa yang disebutkan di sini.

Verse 24

देवकन्या नागकन्या मुनिकन्या मनोहराः । तत्र या याः स्थितास्तासां सङ्ख्यां कर्तुं च कः क्षमः

Di sana hadir para gadis menawan: putri-putri Deva, putri-putri Nāga, dan putri-putri para muni. Siapakah yang sanggup menghitung jumlah mereka yang berkumpul di sana?

Verse 25

ताभी रत्नासने दत्ते तत्रोवास शिवो मुदा । तमूचुः क्रमतो देव्यस्सुहास मधुरं वचः

Ketika mereka mendudukkan-Nya di atas singgasana bertatah permata, Śiva bersemayam di sana dengan sukacita. Lalu para devī, satu per satu, sambil tersenyum menyapa-Nya dengan kata-kata manis.

Verse 26

सरस्वत्युवाच । प्राप्ता सती महादेवाधुना प्राणाधिका मुदा । दृष्ट्वा प्रियास्यञ्चन्द्राभं सन्तापन्त्यज कामुक

Sarasvatī berkata, “Kini Satī telah datang kepada Mahādeva, yang lebih beliau kasihi daripada nyawa; maka timbullah sukacita agung. Wahai yang diliputi asmara, memandang wajah kekasih yang laksana bulan, lepaskanlah dukamu.”

Verse 27

कालं गमय कालेश सतीसंश्लेषपूर्वकम् । विश्लेषस्ते न भविता सर्वकालं ममाश्रिता

Wahai Kāleśa, Penguasa Waktu, laluilah waktu dalam persatuan dengan Satī. Bagimu takkan ada perpisahan; aku senantiasa bersandar dan berlindung pada-Mu.

Verse 28

लक्ष्मीरुवाच । लज्जां विहाय देवेश सतीं कृत्वा स्ववक्षसि । तिष्ठ ताम्प्रति का लज्जा प्राणा यान्ति यया विना

Lakṣmī berkata: “Wahai Dewa para dewa, singkirkan rasa malu; dekaplah Satī di dadamu dan tinggallah bersamanya. Malu apa terhadapnya? Tanpanya, napas kehidupan pun pergi.”

Verse 29

सावित्र्युवाच । भोजयित्वा सती शम्भो शीघ्रं त्वं भुंक्ष्व मा खिद । तदाचम्य सकर्पूरन्तांबूलं देहि सादरम्

Sāvitrī berkata: “Wahai Śambhu, setelah memberi makan Satī, segeralah makan; jangan bersedih. Sesudah itu lakukan ācamana, lalu terimalah dengan hormat tāmbūla yang diberi kapur barus.”

Verse 30

जाह्नव्युवाच । स्वर्णकांतिकरां धृत्वा केशान्मार्जय योषितः । कामिन्यास्स्वामिसौभाग्यसुखं नातः परं भवेत्

Jāhnavī berkata: “Dengan tangan berkilau keemasan (sisir/perhiasan emas), seorang wanita hendaknya merapikan dan membersihkan rambutnya. Bagi istri tercinta, tiada kebahagiaan melebihi keberuntungan dan keridaan suami.”

Verse 31

अदितिरुवाच । भोजनान्ते शिवः शम्भुं मुखं शुद्ध्यर्थमादरात् । जलं देहि महाप्रीत्या दम्पतिप्रेम दुर्लभम्

Aditi berkata: “Sesudah santap, Śivā dengan penuh hormat memohon air kepada Śambhu untuk menyucikan mulutnya: ‘Berikanlah air dengan kasih yang besar’; kasih suami-istri seperti itu sungguh langka.”

Verse 32

शच्युवाच । कृत्वा विलापं यद्धेतोः शिवां कृत्वा च वक्षसि । यो बभ्रामानिशं मोहात् का लज्जा ते प्रियाम्प्रति

Śacī berkata: “Demi siapa engkau meratap, padahal engkau telah memeluk Śivā di dadamu; namun kemudian karena delusi engkau mengembara sepanjang malam? Rasa malu atau segan apa lagi yang kau simpan terhadap kekasihmu?”

Verse 33

लोपामुद्रोवाच । व्यवहारोऽस्ति च स्त्रीणां भुक्त्वा वासगृहे शिव । दत्त्वा शिवायै ताम्बूलं शयनं कर्तुमर्हसि

Lopāmudrā berkata: “Wahai Śiva, begini adat para wanita: setelah makan di rumah, persembahkan sirih kepada Śivā (Pārvatī), lalu patutlah engkau beristirahat.”

Verse 34

अरुन्धत्युवाच । मया दत्तां सतीमेनां तुभ्यन्दातुमनीप्सिताम् । विविधं बोधयित्वेमां सुरतिं कर्तुमर्हसि

Arundhatī berkata: “Walau ia tidak berkenan untuk diserahkan, aku telah memberikan wanita suci ini kepadamu. Setelah menasihatinya dengan berbagai cara, hendaklah engkau bersatu dengannya dalam keintiman suami-istri sesuai dharma.”

Verse 35

अहल्योवाच । वृद्धावस्थाम्परित्यज्य ह्यतीव तरुणो भव । येन मेनानुमन्येत त्वां सुतार्पितमानसा

Ahalyā berkata: “Tanggalkanlah usia tua dan jadilah sangat muda, agar Menā—yang hatinya sepenuhnya tercurah kepada putrinya—berkenan menerimamu.”

Verse 36

तुलस्युवाच । सती त्वया परित्यक्ता कामो दग्धः पुरा कृतः । कथन्तदा वसिष्ठश्च प्रभो प्रस्थापितोऽधुना

Tulasi berkata: “Wahai Prabhu, dahulu Sati pernah Engkau tinggalkan, dan Kāma pun telah Engkau bakar; maka bagaimana, wahai Tuan, Vasiṣṭha kini diutus?”

Verse 37

स्वाहोवाच । स्थिरो भव महादेव स्त्रीणां वचसि साम्प्रतम् । विवाहे व्यवहारोऽस्ति पुरन्ध्रीणां प्रगल्भता

Svāhā berkata: “Wahai Mahādeva, tetaplah teguh menghadapi kata-kata perempuan saat ini. Dalam urusan pernikahan ada banyak tata laku duniawi, dan para wanita dapat bersikap berani dalam tutur dan laku.”

Verse 38

रोहिण्युवाच । कामम्पूरय पार्वत्याः कामशास्त्रविशारद । कुरु पारं स्वयं कामी कामिनीकामसागरम्

Rohiṇī berkata: “Wahai ahli śāstra cinta, penuhilah hasrat Pārvatī. Engkau sendiri yang bergelora, seberangkan samudra kerinduan sang gadis ini ke seberang.”

Verse 39

वसुन्धरोवाच । जानासि भावं भावज्ञ कामार्तानां च योषिताम् । न च स्वं स्वामिनं शम्भो ईश्वरं पाति सन्ततम्

Vasundharā berkata: “Wahai pengenal rasa batin, engkau memahami hati para wanita yang dilanda hasrat. Namun, wahai Śambhu, pikiran yang labil tidak senantiasa setia menjaga Tuhannya sendiri, Sang Parameśvara.”

Verse 40

शतरूपोवाच । भोगं दिव्यं विना भुक्त्वा न हि तुष्येत्क्षुधातुरः । येन तुष्टिर्भवेच्छंभो तत्कर्तुमुचितं स्त्रियाः

Śatarūpā berkata: “Orang yang tersiksa lapar tidak puas hanya dengan makan tanpa kenikmatan ilahi. Maka, wahai Śambhu, apa pun yang membuat-Mu berkenan—itulah yang patut dilakukan seorang wanita.”

Verse 41

संज्ञोवाच । तूर्णं प्रस्थापय प्रीत्या पार्वत्या सह शङ्करम् । रत्नप्रदीपन्ताम्बूलं तल्पं निर्माय निर्जने

Saṃjñā berkata: “Segera, dengan penuh kasih-bhakti, antarkan Śaṅkara bersama Pārvatī. Di tempat yang sunyi, siapkan ranjang, tata pelita bak permata, dan sediakan tambūla (sirih).”

Verse 42

ब्रह्मोवाच । स्त्रीणान्तद्वचनं श्रुत्वा ता उवाच शिवः स्वयम् । निर्विकारश्च भगवान्योगीन्द्राणां गुरोर्गुरुः

Brahmā berkata: Mendengar ucapan para wanita itu, Śiva sendiri berbicara kepada mereka—Beliau Bhagavān yang tak berubah, Guru agung bahkan bagi para guru para yogīndra.

Verse 43

शंकर उवाच । देव्यो न ब्रूत वचनमेवंभूतं ममान्तिकम् । जगतां मातरः साध्व्यः पुत्रे चपलता कथम्

Śaṅkara bersabda: “Wahai para dewi, jangan ucapkan kata-kata seperti itu di hadapanku. Kalian adalah ibu-ibu suci bagi alam semesta—bagaimana mungkin ada ketidaktetapan terhadap putra sendiri?”

Verse 44

ब्रह्मोवाच । शङ्करस्य वचः श्रुत्वा लज्जितास्सुरयोषितः । बभूवुः सम्भ्रमात्तूष्णीं चित्रपुत्तलिका यथा

Brahmā bersabda: Mendengar ucapan Śaṅkara, para istri para dewa menjadi malu; dan karena kebingungan mendadak, mereka terdiam seperti boneka yang dilukis.

Verse 45

भुक्त्वा मिष्टान्नमाचम्य महेशो हृष्टमानसः । सकर्पूरं च तांबूलं बुभुजे भार्य या सह

Setelah menyantap hidangan manis dan melakukan ācamanā, Maheśa yang bersukacita menikmati tāmbūla bercampur kapur barus bersama istrinya (Pārvatī).

Verse 50

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीय पार्वतीखण्डे परिहासवर्णनंनाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

Demikian berakhir bab kelima puluh, bernama “Uraian Canda Bermain,” dalam Pārvatī-khaṇḍa (bagian ketiga) dari Rudra-saṃhitā (pembagian kedua) Śiva Mahāpurāṇa yang mulia.