Rig Veda 4.36.6 — Mandala 4, Sukta 36, Mantra 6

Sukta 4.36

Rishi: Rbhus cycle poet

Devata: Vāja and Rbhus

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स वाज्यर्वा स ऋषिर्वचस्यया स शूरो अस्ता पृतनासु दुष्टरः । स रायस्पोषं स सुवीर्यं दधे यं वाजो विभ्वाँ ऋभवो यमाविषुः ॥

Transliteration

sá vājý arvā́ sá ṛ́ṣir vacasyáyā sá śū́ro ástā pṛ́tanāsu dúṣṭaraḥ | sá rāyás póṣaṃ sá su-vī́ryaṃ dadhē yáṃ vājó víbhvāṃ ṛbhávo yám ā́viṣuḥ ||

Translation

Ia menjadi pembawa kelimpahan, kuda yang tangkas; ia menjadi ṛṣi oleh daya wacasyā—ucapan ilham; ia menjadi pahlawan, pejuang yang sukar dilintasi dalam pertempuran-pertempuran batin. Ia menegakkan pertumbuhan rayas (kekayaan batin) dan su-vīrya (daya kepahlawanan sejati)—dia yang telah dinyatakan oleh Vāja dan para Ṛbhu yang meresap ke segala arah.

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• वाज्यर्वा: the prize-winning/steed-like (swift) one
• वाज्यर्वा: Kartā (सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वाज्यर्वन् (प्रातिपदिक; वाजिन्/वाज + अर्वन्)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• ऋषिः: seer
• ऋषिः: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• वचस्यया: by eloquence / with inspired speech
• वचस्यया: Karaṇa
• Type: Noun (instrumental abstract)
• Root: वचस्य (प्रातिपदिक; ‘वचस्’ से)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• शूरः: hero, valiant
• शूरः: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शूर (प्रातिपदिक)

• अस्ता: thrower (of weapons), striker
• अस्ता: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun/Agent
• Root: अस्तृ (प्रातिपदिक; ‘अस्त्र’/‘अस्त’ से ‘फेंकने वाला’)

• पृतनासु: in battles
• पृतनासु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृतना (प्रातिपदिक)

• दुष्टरः: hard to overcome
• दुष्टरः: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Adjective
• Root: दुष्टर (प्रातिपदिक; दुर्- + √तॄ/तॄ ‘to cross’ → ‘hard to overcome’)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• रायः: of wealth
• रायः: Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक ‘wealth’)

• पोषम्: nourishment, increase
• पोषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• सुवीर्यम्: excellent manly power/heroic strength
• सुवीर्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुवीर्य (प्रातिपदिक; सु- + वीर्य)

• दधे: has placed/has established
• दधे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (धातु)

• यम्: whom
• यम्: Karma (आविषुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाजः: Vāja (personified Prize/Strength)
• वाजः: Kartā (आविषुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• विभ्वान्: mighty, all-pervading
• विभ्वान्: Kartā (वाजः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विभ्वन् (प्रातिपदिक; ‘all-pervading/mighty’)

• ऋभवः: the Rbhus (divine artisans)
• ऋभवः: Kartā (आविषुः इत्यस्य सहकर्ता)
• Type: Noun (proper/plural)
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक)

• यम्: whom
• यम्: Karma (आविषुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्

• आविषुः: have helped/favored; have made manifest
• आविषुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अव्/√अवि (धातु; ‘to favor/help’, RV usage) + आ-