Shloka 29

इन्द्रजित्–लक्ष्मणयोर् घोरः शरयुद्धः

Indrajit and Lakshmana’s Fierce Exchange of Arrows

Devanagari script

न्यपेतदोषमस्यन्तौलघुचित्रं च सुष्ठु च ।।6.89.29।।उभौतुतुमुलंघोरंचक्रतुर्नरराक्षसौ ।

Transliteration

nyapetadoṣam asyantau laghu citraṃ ca suṣṭhu ca ||6.89.29|| ubhau tu tumulaṃ ghoraṃ cakratur nararākṣasau |

Translation

Manusia dan rākṣasa itu keduanya memanah tanpa cela; dengan cepat, cemerlang, dan sangat tepat, sehingga pertempuran menjadi gaduh dan mengerikan.

Word by Word

• न्यपेत-दोषम्: faultless; without waste
• न्यपेत-दोषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: न्यपेत (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः: यस्य दोषः न्यपेतः/अपेतः सः (दोषरहितम्/अव्यर्थम्)

• अस्यन्तौ: hurling/shooting
• अस्यन्तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु, क्षेपणे) → अस्यत् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (present active participle), परस्मैपदी, प्रथमा, पुंलिङ्ग, द्विवचन

• लघु: swiftly
• लघु: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: लघु (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्ययप्रयोग (adverbial use), क्रियाविशेषण

• चित्रम्: wonderfully
• चित्रम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbially: wonderfully)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• सुष्ठु: very well/exceedingly
• सुष्ठु: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुष्ठु (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• उभौ: both
• उभौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अनुवादक (particle: but/indeed)

• तुमुलम्: tumultuous
• तुमुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तुमुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सन्निपातम् इति विशेषणम्

• घोरम्: dreadful
• घोरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सन्निपातम् इति विशेषणम्

• चक्रतुः: they made/performed
• चक्रतुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन

• नर-राक्षसौ: the man and the rakshasa (two)
• नर-राक्षसौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्वः: नरः च राक्षसः च (the man and the rakshasa)

Context

Both human and Rakshasa warriors fought an exceedingly frightening and dreadful fight over one another with agility without wasting a single arrow.

Characters & Entities

• Lakshmana
• Indrajit
• Rakshasa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse juxtaposes excellence with moral direction: skill can be shared by dharmic and adharmic sides alike; dharma is determined by purpose, restraint, and alignment with truth—not by prowess alone.

What is the narrative situation?

The duel is described at peak intensity: both sides demonstrate flawless, rapid archery, making the fight terrifying to witness.

Which character virtue is emphasized?

Technical excellence (dakṣatā) and focus (ekāgratā): neither wastes arrows, showing extreme concentration.