Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 124, Shloka 26

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

evam uktaḥ tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |

vimānaṃ sūryasaṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||

tataḥ kāñana-citrāṅgaṃ vaidūrya-maṇi-vedikam |

kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||

pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |

śobhitaṃ kāñanair harmyair hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||

prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |

ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||

yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyair muktā-rajata-śobhitaiḥ ||

talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaidūryaiś ca varāsanaiḥ |

mahārha-āstaraṇa-upetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||

Ketika Śrī Rāma berkata demikian, Vibhīṣaṇa—penguasa para Rākṣasa—segera memanggil vimāna yang bercahaya laksana matahari. Lalu tampaklah vimāna itu: bagian-bagiannya berhias ukiran emas; pelatarannya bertatah permata vaidūrya (mata kucing); dikelilingi paviliun bertingkat, berkilau keperakan dari segala arah. Ia dihiasi panji-panji pucat dan bendera-bendera; semakin indah oleh istana-istana emas yang dipermuliakan dengan hiasan teratai dari emas. Di sana terhampar jaring-jaring lonceng kecil; jendelanya bertatah mutiara dan permata; dan sekelilingnya dipagari deretan lonceng yang berdenting merdu dari segala penjuru. Dibangun oleh Viśvakarmā, ia menjulang seperti puncak Gunung Meru, dihias istana-istana luas yang semarak oleh mutiara dan perak. Lantainya berpola kristal; singgasana-singtasananya yang utama bertatah vaidūrya; beralas kain penutup yang amat berharga, lengkap dengan kekayaan besar.

पाण्डुराभिःwith pale/whitish
पाण्डुराभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootपाण्डुरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural), विशेषण (of पताकाभिः)
पताकाभिःwith flags
पताकाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपताका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural)
ध्वजैःwith banners/standards
ध्वजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
समलङ्कृतम्fully adorned
समलङ्कृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√अलङ्कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (agreeing with implied विमानम्)
शोभितम्beautified
शोभितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√शुभ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
काञ्चनैःwith golden
काञ्चनैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural), विशेषण (of हर्म्यैः)
हर्म्यैःmansions/pavilions
हर्म्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootहर्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural)
हेमपद्मविभूषितैःadorned with golden lotuses
हेमपद्मविभूषितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootहेम + पद्म + विभूषित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural), समासः: हेम-पद्मैः विभूषितैः (तृतीया-तत्पुरुष), विशेषण (of हर्म्यैः)

Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

R
Rāma
V
Vibhīṣaṇa
V
Viśvakarmā
V
Vimāna (Puṣpaka)
M
Meru
V
Vaidūrya (cat’s-eye gem)
S
Sphaṭika (crystal)
M
Muktā (pearls)
R
Rajata (silver)
H
Hema (gold)

FAQs

It highlights dharma as loyal, timely service to a righteous leader: Vibhīṣaṇa acts without delay, showing disciplined obedience aligned with Rāma’s just purpose.

Satya here is expressed as reliability and integrity in action: Vibhīṣaṇa’s prompt fulfillment of Rāma’s instruction demonstrates truthfulness as keeping one’s commitment in deed, not merely in speech.