Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 4, Shloka 18

लङ्काप्रवेशः

Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka

दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।

dīkṣitān jaṭilān muṇḍān gojināmbaravāsasaḥ |

darbhamuṣṭipraharaṇān agnikuṇḍāyudhāṃs tathā ||5.4.15||

kūṭamudgarapāṇīṃś ca daṇḍāyudhadharān api |

ekākṣān ekakarṇāṃś ca lambodarapayodharān ||5.4.16||

karālān bhugnavaktrāṃś ca vikaṭān vāmanāṃs tathā |

dhanvinaḥ khaṅginaś caiva śataghnīmusalāyudhān ||5.4.17||

parighottamahastāṃś ca vicitrakavacojjvalān |

nātisthūlān nātikṛśān nātidīrghātihrasvakān ||5.4.18||

nātigaurān nātikṛṣṇān nātikubjān na vāmanān |

virūpān bahurūpāṃś ca surūpāṃś ca suvarcasaḥ ||5.4.19||

dhvajīn patākinaś caiva dadarśa vividhāyudhān |

Ia melihat Rākṣasa dalam beragam rupa: ada yang telah didīkṣā untuk upacara, ada yang berambut gimbal, ada yang berkepala gundul, ada yang berselimut kulit sapi; ada yang menggenggam darbha sebagai senjata, dan ada pula yang membawa perlengkapan kuṇḍa api-yajña sebagai alat tempur. Ada yang memegang gada besi, ada yang bersenjata tongkat; ada yang bermata satu atau bertelinga satu, ada yang berperut dan berdada menjuntai; ada yang mengerikan, ada yang bermuka bengkok, ada yang cacat rupa, dan ada yang kerdil. Ia melihat pemanah dan pendekar pedang, serta yang bersenjata pentung berat dan senjata penghancur; ada yang bertangan laksana palang besi, berkilau dalam zirah yang aneka. Ia juga melihat yang tidak terlalu gemuk dan tidak terlalu kurus, tidak terlalu tinggi dan tidak terlalu pendek, tidak terlalu putih dan tidak terlalu hitam, tidak bungkuk dan tidak kerdil—ada yang buruk rupa, ada yang bermacam wujud, dan ada yang elok serta bercahaya—membawa panji dan bendera, lengkap dengan berbagai senjata.

परिघ-उत्तम-हस्तान्(those) whose hands were like excellent iron-bars
परिघ-उत्तम-हस्तान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरिघ (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formबहुवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग; समासार्थ: परिघ इव उत्तमाः हस्ताः येषाम् (अर्थतः बहुव्रीह्यर्थ, प्रयोगतः विशेषण-समास)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
विचित्र-कवच-उज्ज्वलान्shining with variegated armor
विचित्र-कवच-उज्ज्वलान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक) + कवच (प्रातिपदिक) + उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
Formबहुवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग; समास: विचित्रेण कवचेन उज्ज्वलाः
न-अति-स्थूलान्not very stout
न-अति-स्थूलान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय) + स्थूल (प्रातिपदिक)
Formबहुवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग; नञ्-निषेध: ‘नाति’ = ‘न अत्यन्तम्’
न-अति-कृशान्not very thin
न-अति-कृशान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय) + कृश (प्रातिपदिक)
Formबहुवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग; नञ्-निषेध: ‘नाति’ = ‘न अत्यन्तम्’
न-अति-दीर्घ-अति-ह्रस्वकान्neither very tall nor very short
न-अति-दीर्घ-अति-ह्रस्वकान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय) + दीर्घ (प्रातिपदिक) + अति (अव्यय) + ह्रस्वक (प्रातिपदिक)
Formबहुवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग; द्वन्द्वार्थ: नातिदीर्घाः नातिह्रस्वकाः (न अत्यन्तं दीर्घाः, न अत्यन्तं ह्रस्वाः)

He observed large contingents of demons lining the highway and spies of Ravana stationed in the middle of the city.

H
Hanumān
R
Rākṣasas
D
darbha grass
A
agnikuṇḍa (fire-altar/sacrificial apparatus)
B
banners (dhvaja)
F
flags (patākā)

FAQs

The verse implicitly contrasts outer marks (rites, ascetic signs, sacred implements) with inner conduct: dharma is not costume or ritual display, but righteous orientation—here, sacred objects are even turned into weapons.

While scouting Laṅkā, Hanumān catalogs the city’s defenders—an intimidating, varied array of armed Rākṣasas—assessing the threat landscape for the rescue mission.

Alertness and analytical perception: Hanumān carefully notes details of opponents (weapons, formations, physiques), showing disciplined intelligence in service of a dharmic aim.