Shloka 50

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

Devanagari script

सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तंनिशम्य वाक्यं मधुरस्वभावम्।तारा गतार्थे मनुजेन्द्रकार्येविश्वासयुक्तं तमुवाच भूयः।।।।

Transliteration

sā tasya dharmārthasamādhiyuktaṃ niśamya vākyaṃ madhurasvabhāvam | tārā gatārthe manujendrakārye viśvāsayuktaṃ tam uvāca bhūyaḥ ||

Translation

Mendengar ucapannya yang manis tabiatnya, berlandaskan pemahaman yang benar tentang dharma dan artha, Tārā—yakin akan usaha Sang Penguasa manusia—berkata kepadanya lagi dengan penuh kepercayaan.

Word by Word

• सा: she
• सा: कर्ता (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular)

• तस्य: of him / his
• तस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (genitive singular: his/of him)

• धर्मार्थसमाधियुक्तम्: endowed with dharma, artha, and sound judgment/resolve
• धर्मार्थसमाधियुक्तम्: कर्मणि विशेषणम् (adjectival to object)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + अर्थ + समाधि + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् (युजिर् योगे) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular); विशेषणम्—वाक्यम् इति विशेष्यस्य (qualifier of vākyaṃ)

• निशम्य: having heard / listening to
• निशम्य: पूर्वकाल (prior action to main verb)
• Type: Indeclinable
• Root: नि + √शम् (शमुँ उपशमे/श्रवणे) (क्त्वान्त अव्यय/gerund)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund); क्रियाविशेषणम्—'श्रुत्वा/आकर्ण्य' अर्थे (adverbial: having heard)

• वाक्यम्: speech / words
• वाक्यम्: कर्म (object of niśamya)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular)

• मधुरस्वभावम्: sweet-natured / of gentle disposition
• मधुरस्वभावम्: कर्मणि विशेषणम् (adjectival to object)
• Type: Adjective
• Root: मधुर + स्वभाव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular); विशेषणम्—वाक्यम् इति विशेष्यस्य (qualifier of vākyaṃ)

• तारा: Tārā
• तारा: कर्ता (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular); 'सा' इत्यस्य समानाधिकरणम् (in apposition to sā)

• गतार्थे: in the matter already decided/understood
• गतार्थे: अधिकरण (locative: in/with regard to)
• Type: Adjective
• Root: गत + अर्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (गमॢँ गतौ) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (neuter locative singular); विशेषणम्—मनुजेन्द्रकार्ये इति विशेष्यस्य (qualifier of manujendrakārye)

• मनुजेन्द्रकार्ये: in the undertaking of the lord of men (Rāma)
• मनुजेन्द्रकार्ये: अधिकरण (locative: in/with regard to)
• Type: Noun
• Root: मनुज + इन्द्र + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (neuter locative singular); 'रामकार्ये' अर्थे (in the task of the lord of men)

• विश्वासयुक्तम्: trusting / with confidence
• विश्वासयुक्तम्: कर्मणि विशेषणम् (adjectival to object)
• Type: Adjective
• Root: विश्वास + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् (युजिर् योगे) + क्त)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (masculine accusative singular); विशेषणम्—तम् इति विशेष्यस्य (qualifier of tam)

• तम्: him
• तम्: कर्म (object of uvāca)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (masculine accusative singular)

• उवाच: said / spoke
• उवाच: क्रिया (main action)
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचँ परिभाषणे) (लिट्)
• Form: लिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (perfect, active, 3rd person singular)

• भूयः: again / further
• भूयः: क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: again/further)

Context

Tara heard the sweet words of Lakshmana which showed his good understanding of dharma and artha. What she said to him in reply reflects her faith in Sugriva's effort to help Rama's cause:

Characters & Entities

• Tārā
• Lakṣmaṇa
• Rāma (manujendra)
• dharma
• artha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Wise speech integrates dharma and artha; trust and clear purpose enable counsel that restores order without violating righteousness.

What is the narrative situation?

After Lakṣmaṇa’s forceful approach, the narration introduces Tārā’s response—she begins to counsel him, trusting the success of Rāma’s mission.

Which character virtue is emphasized?

Tārā’s discernment and diplomatic steadiness—she responds to intensity with composed, trust-based counsel.