HomeRamayanaBala KandaSarga 41Shloka 9
Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

अंशुमान्—अश्वान्वेषणम्, दिशागजसंवादः, कपिलदाहवृत्तान्तः, गङ्गोपदेशः

Anshuman’s Search for the Horse and the Counsel to Bring Ganga

दिशागजस्तु तच्छ्रुत्वा प्रत्याहांशुमतो वच:।आसमञ्ज कृतार्थस्त्वं सहाश्वश्शीघ्रमेष्यसि।।।।

diśāgajas tu tac chrutvā pratyāhāṃśumato vacaḥ |

āsamañja kṛtārthas tvaṃ sahāśvaḥ śīghram eṣyasi ||

Mendengar ucapan Anuśumān, gajah-penjaga penjuru itu menjawab: “Wahai Anuśumān, putra Asamañjasa! Tujuanmu telah tercapai; engkau akan segera kembali bersama kuda itu.”

diśāgajaḥthe directional elephant
diśāgajaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdiśā-gaja (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
tubut
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormVirodha/anuvṛtti-nipāta (particle: but/indeed)
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (तद् प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā, Ekavacana; with 'śrutvā' = 'that (speech)'
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√śru (श्रु धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive, 'having heard'
pratyāhareplied
pratyāha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati√ah (अह्/ब्रू sense)
FormLiṭ lakāra (Perfect), Prathama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
aṃśumataḥof Aṃśumān
aṃśumataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootaṃśumant (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
vacaḥwords
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā, Ekavacana
āsamañjaO Āsamañja (son of Āsamañja)
āsamañja:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootāsamañja (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana (Vocative), Ekavacana; patronymic address
kṛtārthaḥhaving achieved the purpose
kṛtārthaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṛta-artha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; predicate adjective of 'tvam'
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (युष्मद् प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Prathamā, Ekavacana
sahawith
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormSahārtha-avyaya (preposition-like indeclinable: with)
aśvaḥthe horse
aśvaḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootaśva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; used in sense 'with the horse' (saha + nominative in epic usage)
śīghramsoon
śīghram:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (अव्यय/प्रातिपदिक)
FormKriyā-viśeṣaṇa (adverb: quickly/soon)
eṣyasiyou will come/go
eṣyasi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√i (इ धातु)
FormLuṭ lakāra (Periphrastic Future), Madhyama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada

Having listened to the words of Anshuman the elephant of the quarter replied, 'OAnshuman, son of Asamanjasa! having fulfilled your objective, you will go back soon with the horse'.

D
Diśāgaja
A
Anuśumān (Aṃśumat)
A
Asamañjasa
A
Aśva (Aśvamedha horse)

FAQs

Dharma here is steadfast completion of a rightful duty: Anuśumān’s quest is affirmed as successful, emphasizing that sincere effort in a legitimate cause culminates in fulfillment.

During the recovery of the sacrificial horse, the diśāgaja responds to Anuśumān and assures him that his mission is accomplished and he will return with the horse.

Perseverance and duty-consciousness (kartavya-niṣṭhā) in Anuśumān—his determined pursuit of the sacrificial objective reaches completion.