Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 9, Shloka 62

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

तथाऽतिविद्धा महिषी तु कुब्जयासमाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।निधायहस्तौ हृदयेऽतिविस्मिताशशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः।।।।

tathātividdhā mahiṣī tu kubjayā samāhatā vāg-iṣubhir muhur muhuḥ | nidhāya hastau hṛdaye 'tivismitā śaśaṃsa kubjāṃ kupitā punaḥ punaḥ ||

Demikianlah sang permaisuri, tertusuk dalam oleh kata-kata si bungkuk yang laksana anak panah, dihantam berulang-ulang. Dengan takjub ia meletakkan kedua tangan di dadanya; lalu, tersulut amarah, ia memuji si bungkuk berkali-kali.

tathāthus, in that manner
tathā:
Prakaraṇa/Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
atividdhādeeply pierced/struck
atividdhā:
Karta (कर्ता) (as qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootati-√vidh (धातु) + kta (क्त) -> atividdha (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifies mahiṣī
mahiṣīqueen
mahiṣī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahiṣī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
tubut/indeed
tu:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), adversative/emphatic
kubjayāby the hunchback woman
kubjayā:
Karaṇa (करण) / Agent-instrument (कर्तृकरणभाव)
TypeNoun
Rootkubjā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
samāhatāstruck, beaten
samāhatā:
Karta (कर्ता) (as qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootsam-ā-√han (धातु) + kta (क्त) -> samāhata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifies mahiṣī
vāgiṣubhiḥby word-arrows (sharp words)
vāgiṣubhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvāk + iṣu (प्रातिपदिक); vāg-iṣu (समास-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Plural (बहुवचन); components: vāk (speech) + iṣu (arrow) = 'speech-arrows'
muhuragain, repeatedly
muhur:
Prakaraṇa/Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmuhur (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
muhuḥagain and again
muhuḥ:
Prakaraṇa/Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmuhuḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय); reduplicated with previous for emphasis
nidhāyahaving placed
nidhāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण) of main verb
TypeIndeclinable
Rootni-√dhā (धातु) + lyap (ल्यप्) -> nidhāya (कृदन्त-अव्ययभाव)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्-कृदन्त, अव्यय), 'having placed'
hastauboth hands
hastau:
Karma (कर्म) (object of nidhāya)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Dual (द्विवचन)
hṛdayeon the heart/chest
hṛdaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
ativismitāgreatly astonished
ativismitā:
Karta (कर्ता) (as qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootati-vi-√smi (धातु) + kta (क्त) -> ativismita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifies mahiṣī
śaśaṃsapraised/spoke to
śaśaṃsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śaṃs (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
kubjāmthe hunchback woman
kubjām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkubjā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
kupitāangered
kupitā:
Karta (कर्ता) (as qualifier of subject)
TypeAdjective
Root√kup (धातु) + kta (क्त) -> kupita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast participle (क्त-कृदन्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifies mahiṣī
punaḥagain
punaḥ:
Prakaraṇa/Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
punaḥagain and again
punaḥ:
Prakaraṇa/Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय); repetition for emphasis

Repeatedly struck down by that hunchback's arrow-sharp words greatly grieved queen Kaikeyi was inflamed against the king. Laying her hands on the chest again and again and expressing her amazement, she praised that hunchback.

K
Kaikeyī
M
Mantharā (Kubjā)

FAQs

It warns that anger and agitation can invert moral judgment—leading one to praise harmful counsel. Dharma requires steadiness and careful evaluation of advice.

Kaikeyī is emotionally overwhelmed by Mantharā’s repeated provocations; she internalizes them and responds with astonishment and heated approval.

The verse emphasizes susceptibility and emotional volatility; it implicitly contrasts with the Ramayana ideal of self-control and calm discernment.