Adhyaya 90

Verse 1

सूतौवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं समुज्ज्वलस्य भाषितम् । कुंजलः स हि धर्मात्मा प्रत्युवाच सुतं प्रति

Sūta berkata: Setelah mendengar seluruh ucapan Samujjvala demikian, Kuñjala—yang berhati dharma—menjawab kepada putranya.

Verse 2

कुंजल उवाच । संप्रवक्ष्याम्यहं तात श्रूयतां स्थिरमानसः । सर्वसंदेहविध्वंसं चरित्रं पापनाशनम्

Kuñjala berkata: “Wahai anakku, kini akan kuceritakan—dengarkan dengan hati yang teguh. Ini adalah kisah suci yang melenyapkan segala keraguan dan menghapus dosa.”

Verse 3

इंद्रलोके प्रववृते संवादो देव कौतुकः । सभायां तस्य देवस्य इंद्रस्यापि महात्मनः

Di alam Indra, bermulalah percakapan ilahi yang penuh keajaiban—di balairung sidang dewa Indra yang berhati luhur itu pula.

Verse 4

देवं द्रष्टुं सहस्राक्षं नारदस्त्वरितं ययौ । समागतं सहस्राक्षः सूर्यतेजःसमप्रभम्

Dengan rindu hendak memandang dewa Sahasrākṣa (Indra), Nārada bergegas pergi. Di sana Sahasrākṣa tampak, bercahaya setara kemilau matahari.

Verse 5

तं दृष्ट्वा हर्षमायातः समुत्थाय महामतिः । ददावर्घं च पाद्यं च भक्त्या प्रणतमानसः

Melihat beliau, sang bijaksana agung dipenuhi sukacita; ia bangkit, dan dengan hati tunduk bhakti mempersembahkan arghya serta air pādya untuk membasuh kaki.

Verse 6

बद्धांजलिपुटोभूत्वा प्रणाममकरोत्तदा । आसने कोमले पुण्ये विनिवेश्य द्विजोत्तमम्

Kemudian, dengan kedua tangan terkatup, ia bersujud hormat; dan menempatkan sang terbaik di antara dwija pada singgasana yang lembut dan suci, ia memuliakannya.

Verse 7

पप्रच्छ प्रणतो भूत्वा श्रद्धया परया युतः । कस्माच्चागमनं तेऽद्य कारणं वद सांप्रतम्

Setelah menunduk hormat, dipenuhi śraddhā yang luhur, ia bertanya: “Apakah sebab kedatanganmu hari ini? Nyatakanlah alasannya sekarang.”

Verse 8

इत्युक्तो देवराजेन प्रत्युवाच महामुनिः । भवंतं द्रष्टुमायातः पृथिव्यास्तु पुरंदरः

Demikianlah disapa oleh raja para dewa, orang suci yang agung itu menjawab: "Wahai Purandara, engkau telah datang untuk melihat Bumi."

Verse 9

स्नात्वा पुण्यप्रदेशेषु तीर्थेषु च सुश्रद्धया । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य दृष्ट्वा तीर्थान्यनेकशः

Setelah mandi dengan penuh keyakinan di tempat-tempat suci dan tirtha, serta memuja para dewa dan leluhur, seseorang telah mengunjungi banyak tirtha berulang kali.

Verse 10

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया पृच्छितं पुरा । देवेंद्र उवाच । दृष्टानि पुण्यतीर्थानि सुक्षेत्राणि त्वया मुने

"Semua ini telah dijelaskan sepenuhnya kepadamu—apa yang engkau tanyakan sebelumnya." Indra, raja para dewa, berkata: "Wahai orang suci, engkau telah melihat tempat-tempat suci (tirtha) dan ladang-ladang suci yang penuh berkah (kshetra)."

Verse 11

किं तीर्थं प्राप्य मुच्येत ब्रह्मघ्नो ब्रह्महत्यया । सुरापोमुच्यतेपापाद्गोघ्नोहेमापहारकः

Dengan mencapai tirtha suci manakah seorang pembunuh brahmana dibebaskan dari dosa pembunuhan brahmana? Dan dengan tirtha manakah seorang peminum arak dibebaskan dari dosa—demikian pula pembunuh sapi dan pencuri emas?

Verse 12

स्वामिद्रोहान्महाभाग नारीहंता कथं सुखी । नारद उवाच । यानि कानि च तीर्थानि गयादीनि सुरेश्वर

Wahai yang beruntung, bagaimanakah orang yang mengkhianati tuannya, atau yang membunuh seorang wanita, bisa berbahagia? Narada berkata: "Wahai raja para dewa, tempat-tempat ziarah suci apa pun yang ada—dimulai dengan Gaya—..."

Verse 13

तेषां नैव प्रजानामि विशेषं पापनाशनम् । सुपुण्यानि सुदिव्यानि पापघ्नानि समानि च

Tentang mereka, aku sama sekali tidak mengetahui perbedaan khusus dalam kuasa memusnahkan dosa; semuanya sama—sangat berpahala, sungguh ilahi, dan penghancur dosa.

Verse 14

सर्वाण्येव सुतीर्थानि जानाम्यहं पुरंदर । अविशेषं विशेषं वै नैव जानामि सांप्रतम्

Wahai Purandara, aku mengetahui semua tīrtha yang mulia; namun saat ini aku tidak mengetahui mana yang ‘umum’ dan mana yang ‘khusus’ di antara mereka.

Verse 15

प्रत्ययं क्रियतां देव तीर्थानां गतिदायकम् । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं नारदस्य महात्मनः

“Wahai Deva, mohon berikan suatu keyakinan yang teguh—yang menganugerahkan jalan menuju tīrtha-tīrtha suci.” Demikian, setelah mendengar sabda Mahātmā Nārada, …

Verse 16

समाहूतानि चेंद्रेण तीर्थानि भूगतानि च । मूर्तिवर्तीनि दिव्यानि समायातानि शासनात्

Dipanggil oleh Indra, tīrtha-tīrtha suci—termasuk yang berada di bumi—yang bersifat ilahi dan berwujud, datang berkumpul menaati titahnya.

Verse 17

बद्धांजलीनि दिव्यानि भूषितानि सुभूषणैः । दिव्यांबराणि स्निग्धानि तेजोवंति च सुव्रत

Dengan kedua tangan terkatup penuh hormat, mereka tampak ilahi dan bercahaya; berhias perhiasan mulia, mengenakan busana surgawi—berkilau dan penuh tejas, wahai engkau yang bernazar luhur.

Verse 18

स्त्रीपुंसोश्च स्वरूपाणि कृतानि च विशेषतः । हेमचंदनकाशानि दिव्यरूपधराणि च

Dan khususnya, wujud perempuan dan laki-laki pun dibentuk—bercahaya laksana emas dan cendana, serta mengenakan rupa yang ilahi.

Verse 19

मुक्ताफलस्यवर्णेन प्रभासंति नरेश्वर । तप्तकांचनवर्णानि सारुण्यानि च तत्र वै

Wahai raja, mereka berkilau dengan warna mutiara; dan di sana tampak pula wujud berwarna emas yang dipanaskan, diselimuti semburat kemerahan.

Verse 20

कति शुक्ल सुपीतानि प्रभावंति सभांतरे । कानि पद्मनिभान्येव मूर्तिवर्तीनि तानि तु

Betapa banyak di antara mereka—yang putih dan kuning keemasan—bersinar di dalam balairung! Dan manakah yang tampak laksana teratai, berwujud nyata dan terlihat?

Verse 21

सूर्यतेजः प्रकाशानि तडित्तेजः समानि च । पावकाभानि चान्यानि प्रभासंति सभांतरे

Di dalam balairung, banyak cahaya gemilang memancar—sebagian berkilau seperti sinar matahari, sebagian setara kilat, dan sebagian lagi laksana nyala api.

Verse 22

सर्वाभरणशोभाढ्यैः प्रशोभंते नरेश्वर । हारकंकणकेयूरमालाभिस्तु सुचंदनैः

Wahai penguasa manusia, mereka bersinar amat indah—dihiasi keelokan segala perhiasan—memakai kalung, gelang, kelat lengan, dan rangkaian bunga, serta diolesi cendana yang harum lagi suci.

Verse 23

दिव्यचंदनदिग्धानि सुरभीणि गुरूणि च । कमंडलुकराण्येव आयातानि सभांतरे

Terolesi pasta cendana surgawi, semerbak dan berbobot, bejana kamaṇḍalu beserta perlengkapan terkait pun datang memasuki tengah balairung sidang.

Verse 24

गंगा च नर्मदा पुण्या चंद्रभागा सरस्वती । देविका बिंबिका कुब्जा कुंजला मंजुला श्रुता

Sungai-sungai suci ialah Gaṅgā, Narmadā, Candrabhāgā yang mulia, dan Sarasvatī; demikian pula Devikā, Bimbikā, Kubjā, Kuñjalā, Mañjulā, serta Śrutā.

Verse 25

रंभा भानुमती पुण्या पारा चैव सुघर्घरा । शोणा च सिंधुसौवीरा कावेरी कपिला तथा

Rambhā, Bhānumatī, Puṇyā, juga Pārā dan Sughargharā; demikian pula Śoṇā, Sindhu-Sauvīrā, Kāverī, serta Kapilā.

Verse 26

कुमुदा वेदनदी पुण्या सुपुण्या च महेश्वरी । चर्मण्वती तथा ख्याता लोपा चान्या सुकौशिकी

Kumudā, Vedanadī, Puṇyā, Supuṇyā, dan Maheśvarī; demikian pula sungai yang termasyhur bernama Carmaṇvatī; juga Lopā, serta satu lagi yang dikenal sebagai Sukauśikī.

Verse 27

सुहंसी हंसपादा च हंसवेगा मनोरथा । सुरुथास्वारुणा वेणा भद्र वेणा सुपद्मिनी

Suhaṃsī, Haṃsapādā, Haṃsavegā, Manorathā; Suruthā, Svāruṇā, Veṇā, Bhadrā, Veṇā, dan Supadminī—demikianlah nama-nama itu disebutkan berurutan.

Verse 28

नाहलीसुमरी चान्या पुण्या चान्या पुलिंदिका । हेमा मनोरथा दिव्या चंद्रिका वेदसंक्रमा

Dan yang lain bernama Nāhalī-sumarī; yang lain Puṇyā; yang lain Puliṃdikā; serta Hemā, Manorathā, Divyā, Caṃdrikā, dan Veda-saṃkramā (itulah nama-namanya).

Verse 29

ज्वालाहुताशनी स्वाहा काला चैव कपिंजला । स्वधा च सुकला लिंगा गंभीरा भीमवाहिनी

Jvālāhutāśanī, Svāhā, Kālā, dan juga Kapiñjalā; Svadhā, Sukalā, Liṅgā, Gambhīrā, dan Bhīmavāhinī—demikianlah nama-nama yang disebutkan.

Verse 30

देवद्रीची वीरवाहा लक्षहोमा अघापहा । पाराशरी हेमगर्भा सुभद्रा वसुपुत्रिका

Devadrīcī, Vīravāhā, Lakṣahomā—penghapus dosa; Pārāśarī, Hemagarbhā, Subhadrā, dan Vasuputrikā—itulah (nama-namanya).

Verse 31

एता नद्यो महापुण्या मूर्तिमत्यो नरेश्वर । सर्वाभरणशोभाढ्याः कुंभहस्ताः सुपूजिताः

Wahai penguasa manusia, sungai-sungai ini amat penuh pahala—berwujud sebagai rupa ilahi—berhias dengan kemilau segala perhiasan, membawa kendi air di tangan, dan dipuja dengan semestinya.

Verse 32

प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घदीर्घो मनोरथा । वाराणसी महापुण्या ब्रह्महत्या व्यपोहिनी

Prayāga dan Puṣkara, juga Arghadīrgha dan Manorathā; serta Vārāṇasī—amat suci—adalah tirtha yang menyingkirkan bahkan dosa brahmahatyā (membunuh brahmana).

Verse 33

द्वारावती प्रभासश्च अवंती नैमिषस्तथा । चंडकश्च महारत्नो महेश्वरकलेश्वरौ

Dvārāvatī, Prabhāsa, Avantī, dan juga Naimiṣa; pula Caṇḍaka, Mahāratna, serta dua dhāma suci—Maheśvara dan Kaleśvara.

Verse 34

कलिंजरो ब्रह्मक्षेत्रं माथुरो मानवाहकः । मायाकांती तथान्यानि दिव्यानि विविधानि च

Kaliñjara, Brahmakṣetra, Mathurā, dan Mānavāhaka; demikian pula Māyākāntī—beserta tempat-tempat suci ilahi lainnya yang beraneka ragam.

Verse 35

अष्टषष्टिः सुतीर्थानि नदीनां शतकोटयः । गोदावरीमुखाः सर्वा समायातास्तदाज्ञया

Enam puluh delapan su-tīrtha yang utama dan ratusan krore sungai—bermula dari Godāvarī—semuanya telah berhimpun di sini atas titahnya.

Verse 36

द्वीपानां तु समस्तानि सुतीर्थानि महांति च । मूर्तिलिंगधराण्येव सहस्राक्षं सुरेश्वरम्

Sesungguhnya di segenap dvīpa terdapat su-tīrtha, bahkan yang agung; dan ada pula wujud-wujud yang memikul mūrti serta liṅga—yang memuja Sahasrākṣa, penguasa para dewa.

Verse 37

समाजग्मुः समस्तानि तदादेशकराणि च । प्रणेमुर्देवदेवेशं नतशीर्षाणि सर्वशः

Lalu mereka semua—para pelaksana titahnya—berkumpul bersama; dan dengan kepala tertunduk ke segala arah, mereka bersujud hormat kepada Dewa para dewa, Tuhan segala tuhan.

Verse 38

सूत उवाच । तैः प्रोक्तं तु महातीर्थैर्देवराजं यशस्विनम् । कस्मात्त्वया समाहूता देवदेव वदस्व नः

Sūta berkata: kemudian para mahātīrtha itu berkata kepada Dewa-raja Indra yang termasyhur, “Wahai Dewa para dewa, katakanlah kepada kami—mengapa Engkau memanggil kami?”

Verse 39

ब्रूहि नः कारणं सर्वं नमस्तुभ्यं सुराधिप । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं देवराजोभ्यभाषत

“Wahai Penguasa para dewa, jelaskanlah seluruh sebabnya; sembah sujud kami kepada-Mu.” Mendengar kata-kata itu, Dewa-raja Indra pun menjawab.

Verse 40

कः समर्थो महातीर्थो ब्रह्महत्यां व्यपोहितुम् । गोवधाख्यं महापापं स्त्रीवधाख्यमनुत्तमम्

Mahātīrtha manakah yang sanggup menyingkirkan dosa brahmahatyā, juga mahāpāpa yang disebut pembunuhan sapi, serta dosa tiada banding yang disebut pembunuhan perempuan?

Verse 41

स्वामिद्रोहाच्च संभूतं सुरापानाच्च दारुणम् । हेमस्तेयात्तथा जातं गुरुनिंदा समुद्भवम्

Ia timbul dari pengkhianatan kepada tuan, dan menjadi mengerikan karena meminum minuman keras; ia juga lahir dari mencuri emas dan bersumber dari menghina guru.

Verse 42

भ्रूणहत्यां महाघोरां नाशयेत्कः समर्थवान् । राजद्रोहान्महापापं बहुपीडाप्रदायकम्

Siapakah yang mampu memusnahkan dosa yang amat mengerikan berupa pembunuhan janin (bhrūṇahatya)? Dan (siapa pula yang dapat menghapus) mahāpāpa berupa pengkhianatan kepada raja, yang menimbulkan banyak penderitaan?

Verse 43

मित्रद्रोहात्तथा चान्यदन्यद्विश्वासघातकम् । देवभेदं तथा चान्यं लिंगभेदमतः परम्

Demikian pula, pengkhianatan terhadap teman dan perbuatan lain yang melanggar kepercayaan; serta menyebabkan perpecahan di antara para dewa, dan menciptakan perpecahan berdasarkan tanda-tanda sekte.

Verse 44

वृत्तिच्छेदं च विप्राणां गोप्रचारप्रणाशनम् । आगारदहनं चान्यद्गृहदीपनकं तथा

Memutus mata pencaharian para Brahmana, menghancurkan tempat penggembalaan dan pergerakan sapi, membakar rumah, dan tindakan pembakaran tempat tinggal lainnya.

Verse 45

षोडशैते महापापा अगम्यागमनं तथा । स्वामित्यागात्समुद्भूतं रणस्थानात्पलायनात्

Inilah enam belas dosa besar—seperti mendatangi orang yang tidak seharusnya didekati; dan dosa berat yang timbul dari meninggalkan tuan yang sah, yaitu melarikan diri dari medan perang.

Verse 46

एतानि नाशयेत्को वै समर्थस्तीर्थौत्तमः । समर्थो भवतां मध्ये प्रायश्चित्तं विना ध्रुवम्

Wahai Tirtha suci yang terbaik, siapakah yang mampu menghancurkan dosa-dosa ini? Di antara kalian, pasti ada satu yang mampu melakukannya—bahkan tanpa ritual penebusan dosa (prāyaścitta) sekalipun.

Verse 47

पश्यतां देवतानां च नारदस्य च पश्यतः । ब्रुवंतु सर्वे संचिंत्य विचार्यैवं सुनिश्चितम्

Sementara para dewa dan Narada menyaksikan, hendaklah semua orang berbicara, setelah merenungkan dan mempertimbangkan, dengan keputusan yang telah dipastikan ini.

Verse 48

एवमुक्ते शुभे वाक्ये देवराज्ञामहात्मना । संमंत्र्य तीर्थराजेन प्रोचुः शक्रं सभागतम्

Setelah Raja para dewa yang berhati luhur mengucapkan sabda yang suci itu, mereka bermusyawarah dengan Tīrtharāja, lalu menyapa Śakra (Indra) yang hadir di sidang.

Verse 49

तीर्थान्यूचुः । श्रूयतामभिधास्यामो देवराज नमोस्तु ते । संति वै सर्वतीर्थानि सर्वपापहराणि च

Para Tīrtha berkata: “Dengarkanlah—kami akan menyatakan. Wahai Raja para dewa, sembah sujud bagi-Mu. Sungguh, semua tempat ziarah suci ada, dan semuanya pun penghapus segala dosa.”

Verse 50

ब्रह्महत्यादिकान्यांश्च त्वया प्रोक्तान्सुरेश्वर । महाघोरान्सुदीप्तांश्च नाशितुं नैव शक्नुमः

Wahai Penguasa para dewa, dosa-dosa yang Engkau sebutkan—bermula dari brahma-hatyā dan lainnya, yang amat mengerikan dan menyala garang—kami tidak sanggup memusnahkannya.

Verse 51

प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम् । वाराणसी महाभाग समर्था पापनाशिनी

Prayāga dan Puṣkara, juga Argha-tīrtha yang tiada banding; serta Vārāṇasī, wahai yang amat beruntung—semuanya sungguh mampu melenyapkan dosa.

Verse 52

महापातकनाशार्थे चत्वारोमितविक्रमाः । उपपातकनाशार्थं चत्वारोमितविक्रमाः

Untuk memusnahkan mahāpātaka (dosa besar), ditetapkan empat langkah yang terukur; dan untuk memusnahkan upapātaka (dosa kecil), empat langkah yang terukur pun ditetapkan pula.

Verse 53

सृष्टा धात्रा च देवेंद्र पुष्कराद्या महाबलाः । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं तीर्थानां सुरराट् ततः

Wahai Dewa-Indra! Sang Dhātṛ, Sang Pencipta, telah menciptakan tīrtha-tīrtha suci yang perkasa, bermula dari Puṣkara. Mendengar sabda itu tentang tīrtha, raja para dewa pun kemudian bertindak.

Verse 54

हर्षेण महताविष्टस्तेषां स्तोत्रं चकार सः

Diliputi sukacita yang agung, ia pun menggubah sebuah stotra—nyanyian pujian—bagi mereka.

Verse 90

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे नवतितमोऽध्यायः

Demikian berakhir bab kesembilan puluh, “Riwayat (Caritra) Cyavana”, dalam Bhūmi-khaṇḍa dari Śrī Padma Purāṇa, di dalam kisah Vena serta pemuliaan Guru-tīrtha.