Shloka 21

Kāṣṭhīlā-Ākhyāna: Ratnāvalī’s Return, Co-wife Dharma, and the Phālguna Propitiation

Devanagari script

बिभ्रती मानुषं रूपं राक्षसी राक्षसप्रिया । अनया बुद्धियोगेन शक्त्या शक्रस्य भूपते ॥ २१ ॥

Transliteration

bibhratī mānuṣaṃ rūpaṃ rākṣasī rākṣasapriyā | anayā buddhiyogena śaktyā śakrasya bhūpate || 21 ||

Translation

Wahai raja, rākṣasī yang dicintai para rākṣasa itu mengenakan rupa manusia; dan dengan kekuatan buddhi-yoga (kecerdasan siasat) ini, ia mampu menaklukkan daya Śakra (Indra) sekalipun.

Word by Word

• बिभ्रती: bearing/assuming
• बिभ्रती: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भृ (धातु) → बिभ्रत् (शतृ-कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to राक्षसी)

• मानुषम्: human
• मानुषम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (to रूपम्)

• रूपम्: form
• रूपम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• राक्षसी: the demoness
• राक्षसी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राक्षसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• राक्षस-प्रिया: beloved of the demons
• राक्षस-प्रिया: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—राक्षसानां प्रिया (षष्ठी-तत्पुरुष); विशेषणम् (to राक्षसी)

• अनया: by this (woman/means)
• अनया: करण (Karaṇa/Instrument-Means)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• बुद्धि-योगेन: by a stratagem/union of intellect
• बुद्धि-योगेन: करण (Karaṇa/Instrument-Means)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—बुद्धेः योगः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• शक्त्या: by power
• शक्त्या: करण (Karaṇa/Instrument-Means)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• शक्रस्य: of Indra (Śakra)
• शक्रस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• भूपते: O king
• भूपते: सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Shakra (Indra)
• Rakshasi
• Rakshasas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights how māyā (assumed appearance) and buddhi-yoga (strategic intelligence) can become powerful forces in worldly events, sometimes surpassing even divine-strength figures like Indra—warning the listener to value discernment and vigilance in dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By contrasting external power with inner strategy, it implicitly points bhaktas toward reliance on higher refuge—steadfast devotion and dharmic discrimination—rather than being misled by appearances or sheer force.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse foregrounds buddhi-yoga as applied discernment; while not a direct Vedanga lesson, it aligns with Vyākaraṇa/Nyāya-style precision in understanding intent and meaning beyond surface form—useful for interpreting narratives and ritual contexts in the Narada Purana.