Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Kārtika-Māhātmya

The Greatness of Kārtika

कार्तिके वर्जयेन्मांसं कार्तिके वर्जयेत्स्त्रियः । निष्पावान्कार्तिके देवि त्यंजेद्विष्णुतत्परः ॥ ५४ ॥

kārtike varjayenmāṃsaṃ kārtike varjayetstriyaḥ | niṣpāvānkārtike devi tyaṃjedviṣṇutatparaḥ || 54 ||

Pada bulan Kārtika hendaknya menjauhi daging; pada Kārtika pula menjauhi hubungan nafsu. Wahai Dewi, pada Kārtika seorang bhakta yang teguh kepada Viṣṇu hendaknya meninggalkan niṣpāva (sejenis kacang/polong). 54

kārtikein Kārtika
kārtike:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootkārtika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (मासे)
varjayetshould avoid
varjayet:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvṛj (धातु; वर्जयति)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
māṃsammeat
māṃsam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmāṃsa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
kārtikein Kārtika
kārtike:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootkārtika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (मासे)
varjayetshould avoid
varjayet:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvṛj (धातु; वर्जयति)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
striyaḥwomen
striyaḥ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
niṣpāvānone who eats niṣpāva (a kind of bean)
niṣpāvān:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootniṣpāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (नीष्पावान् = niṣpāva-eater/one associated with niṣpāva; form as given in text)
kārtikein Kārtika
kārtike:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootkārtika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (मासे)
deviO Goddess/Lady
devi:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
tyajetshould abandon
tyajet:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Roottyaj (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
viṣṇu-tatparaḥdevoted to Viṣṇu
viṣṇu-tatparaḥ:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक) + tatpara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (कर्ता-विशेषण)

Sage Nārada (instructing, within the Karttika-vrata teaching context)

Vrata: Kārttika-vrata (month observance; specific sub-vrata not named here)

Primary Rasa: shanta (peace)

Secondary Rasa: bhakti (devotion)

V
Vishnu

FAQs

It frames Kārtika as a month of intensified vrata-discipline: compassion (no meat), self-restraint (celibacy/avoidance of sensuality), and regulated diet—done as an offering of conduct to Viṣṇu.

Bhakti is shown as practical commitment: a Viṣṇu-parāyaṇa devotee expresses devotion through regulated living in Kārtika—purifying food and senses so worship and remembrance of Viṣṇu become steadier.

Kalpa (ritual discipline) is implied through vrata-niyamas—specific do’s and don’ts for a sacred month—rather than grammar or astrology; it is a rule-based observance supporting devotional practice.