Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 38

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

आत्मनेपदिनौ प्रोक्तौ षूङ्शीङ्द्वौ शाब्दिकैर्मुने । परस्मैपदिनः प्रोक्ता षुमुखाः सप्त धातवः ॥ ३८ ॥

ātmanepadinau proktau ṣūṅśīṅdvau śābdikairmune | parasmaipadinaḥ proktā ṣumukhāḥ sapta dhātavaḥ || 38 ||

Wahai resi, para ahli tata bahasa menyatakan dua akar ṣūṅ dan śīṅ sebagai ātmanepada. Dan tujuh akar yang bermula dengan ṣu dinyatakan sebagai parasmaipada.

आत्मनेपदिनौĀtmanepada (middle-voice) (two)
आत्मनेपदिनौ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआत्मनेपदिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (द्वौ धातू)
प्रोक्तौare declared
प्रोक्तौ:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘declared/said’
षूङ्the root ṣūṅ
षूङ्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootषूङ् (धातु)
Formधातुनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (द्वौ इति समुच्चये)
शीङ्the root śīṅ
शीङ्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशीङ् (धातु)
Formधातुनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्याशब्द, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; संख्यावाचक (qualifier of the two roots)
शाब्दिकैःby grammarians
शाब्दिकैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootशाब्दिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
परस्मैपदिनःParasmaipada (active-voice)
परस्मैपदिनः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरस्मैपदिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (धातवः)
प्रोक्ताःare declared
प्रोक्ताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
षु-मुखाःthose beginning with ‘ṣu’
षु-मुखाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootषु (धातुनाम) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—बहुव्रीहिः (षु-नामकं मुखं/आदिः येषाम्)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्याशब्द, प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (धातवः इति विशेष्ये)
धातवःroots
धातवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It highlights Vedāṅga-Vyākaraṇa as a disciplined means of preserving Vedic speech (śabda), implying that clarity in language supports clarity in dharma and mokṣa-oriented study.

Indirectly: correct grammatical understanding safeguards accurate recitation and interpretation of sacred names and hymns, thereby supporting Vishnu-bhakti practices grounded in precise śabda.

Vyākaraṇa: the technical classification of verbal roots (dhātus) by voice/pada—Ātmanepada vs Parasmaipada—citing specific roots (ṣūṅ, śīṅ) and a group beginning with ṣu.