The Outline (Anukramaṇī) of the Viṣṇu Purāṇa

Verse 1

श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं वैष्णवं महत् । त्रयोविंशतिसहस्रं सर्वपातकनाशनम् ॥ १ ॥

Śrī Brahmā bersabda: “Wahai anak, dengarkan; akan kuwartakan Purāṇa Vaiṣṇava yang agung, berjumlah dua puluh tiga ribu śloka, pemusnah segala dosa.”

Verse 2

यत्रादिभागे निर्विष्टाः षडंशाः शक्तिजेन ह । मैत्रेयायादिमे तत्र पुराणस्यावतारिकाम् ॥ २ ॥

Pada bagian awalnya, Śaktija menata enam bagian; di sana pula, bagi Maitreya, ia menyampaikan pengantar (avatārikā) Purāṇa ini.

Verse 3

आदिकारणसर्गश्च देवादीनां च संभवः । समुद्रमथनाख्यानं दक्षादीनां ततोऽन्वयः ॥ ३ ॥

Di dalamnya diuraikan penciptaan dari sebab pertama, asal-mula para dewa dan makhluk lainnya, kisah pengadukan samudra, lalu silsilah keturunan mulai dari Dakṣa dan seterusnya.

Verse 4

ध्रुवस्य चरितं चैव पृथोश्चरितमेव च । प्रचेतसं तथाख्यानं प्रह्लादस्य कथानकम् ॥ ४ ॥

Di sini juga dipaparkan kisah suci Dhruva, perbuatan mulia Raja Pṛthu, riwayat para Pracetas, serta narasi bhakti Prahlāda.

Verse 5

पृथग्राज्याधिकाराख्या प्रथमोंऽशइतीरितः । प्रियव्रताऽन्वयाख्याख्यानं द्वीपवर्षनिरूपणम् ॥ ५ ॥

Bagian pertama disebut “Kedaulatan dan Wewenang yang Terpisah”; di dalamnya ada kisah garis keturunan Priyavrata serta uraian dvīpa dan varṣa.

Verse 6

पातालनरकाख्यानं सप्तस्वर्गनिरूपणम् । सूर्यादिवारकथनं पृथग्लक्षणसंयुतम् ॥ ६ ॥

Di dalamnya ada kisah Pātāla dan neraka-neraka, uraian tujuh surga, serta penjelasan tentang Matahari dan benda langit lainnya beserta ciri hari-hari dalam sepekan.

Verse 7

चरितं भरतस्याथ मुक्तिमार्गनिदर्शनम् । निदाघऋभुसंवादो द्वितीयोंश उदाहृतः ॥ ७ ॥

Selanjutnya dikisahkan riwayat Bharata yang menyingkap jalan menuju mokṣa; dan dialog Nidāgha dengan Ṛbhu dinyatakan sebagai bagian kedua.

Verse 8

मन्वन्तरसमाख्यानं वेदव्यासावतारकम् । नरकोद्धारकं कर्म गदितं च ततः परम् ॥ ८ ॥

Kemudian diceritakan kisah-kisah Manvantara, penjelmaan (avatāra) Vedavyāsa, dan sesudah itu tata laku serta upacara yang membebaskan dari neraka.

Verse 9

सगरस्यौर्वसंवादे सर्वधर्मनिरूपणम् । श्राद्धकल्पं तथोद्दिष्टं वर्णाश्रमनिबन्धनम् ॥ ९ ॥

Dalam dialog Sagara dan Aurva dipaparkan seluruh dharma; tata cara upacara Śrāddha juga dijelaskan, beserta penetapan kewajiban menurut varṇa dan āśrama.

Verse 10

सदाचारश्च कथितो मायामोहकथा ततः । तृतीयोंऽशोऽयमुदितः सर्वपापप्रणाशनः ॥ १० ॥

Tata laku luhur telah dijelaskan, lalu kisah keterpedayaan yang lahir dari Māyā; demikian bagian ketiga ini diuraikan—yang melenyapkan segala dosa.

Verse 11

सूर्यवंशकथ पुण्या सोमवंशाऽनुकीर्तनम् । चतुर्थेंऽशेमुनिश्रेष्ठ नानाराजकथान्वितम् ॥ ११ ॥

Wahai yang terbaik di antara para resi, pada bagian keempat terdapat kisah suci Dinasti Surya dan pengisahan Dinasti Soma, diperkaya dengan riwayat banyak raja.

Verse 12

कृष्णावतारसंप्रश्नो गोकुलीया कथा ततः । पूतनादिवधो बाल्ये कौमारेऽघादिहिंसनम् ॥ १२ ॥

Berikutnya ada pertanyaan tentang avatāra Śrī Kṛṣṇa, lalu kisah kehidupan-Nya di Gokula; kemudian pada masa bayi pembinasaan Pūtanā dan lainnya, serta pada masa kanak-kanak pemusnahan Agha dan musuh sejenis.

Verse 13

कैशोरे कंसहननं माथुरं चरितं तथा । ततस्तु यौवने प्रोक्ता लीला द्वारवतीभवा ॥ १३ ॥

Pada masa remaja diceritakan pembinasaan Kaṃsa dan kisah-kisah di Mathurā; kemudian pada masa muda diproklamasikan līlā ilahi yang terkait dengan Dvāravatī (Dvārakā).

Verse 14

सर्वदैत्यवधो यत्र विवाहाश्च पृथग्विधाः । यत्र स्थित्वाजगन्नाथः कृष्णो योगेश्वरेश्वरः ॥ १४ ॥

Di sana dikisahkan pembinasaan semua Daitya dan berbagai macam pernikahan; di sana pula bersemayam Jagannātha Śrī Kṛṣṇa, Penguasa para yogī, menampakkan diri.

Verse 15

भूभारहरणं चक्रे परेषां हननादिभिः । अष्टावक्रीयमाख्यानं पंचमोंऽश इतीरितः ॥ १५ ॥

Ia meringankan beban bumi dengan membinasakan pihak-pihak yang memusuhi dan lainnya; kisah tentang Aṣṭāvakra dinyatakan sebagai bagian kelima.

Verse 16

कलिजं चरितं प्रोक्तं चातुर्विध्यं लयस्य च । ब्रह्मज्ञानसमुद्देशः खांडिक्यस्य निरूपितः ॥ १६ ॥

Telah dijelaskan perilaku yang berkaitan dengan zaman Kali, serta empat macam pralaya (peleburan); dan garis besar pengetahuan Brahman sebagaimana diajarkan oleh Khāṇḍikya telah diuraikan.

Verse 17

केशिध्वजेन चेत्येष षष्ठोंऽशः परिकीर्तितः । अतः परं तु सूतेन शौनकादिभिरादरात् ॥ १७ ॥

Demikianlah bagian keenam ini dikisahkan oleh Keśidhvaja; setelah itu Sūta menuturkannya dengan hormat kepada Śaunaka dan para resi lainnya.

Verse 18

पृष्टेन चोदिताः शश्वद्विष्णुधर्मोत्तराह्वयाः । नानाधर्मकथाः पुण्या व्रतानि नियमा यमाः ॥ १८ ॥

Ketika ditanya dan terus didorong, ajaran yang dikenal sebagai Viṣṇudharmottara menyampaikan beragam kisah dharma yang suci—vrata, niyama, dan yama.

Verse 19

धर्मशास्त्रं चार्थशास्त्रं वेदांतं ज्योतिषं तथा । वंशाख्यानं प्रकरणात् स्तोत्राणि मनवस्तथा ॥ १९ ॥

Di dalamnya termuat Dharmaśāstra dan Arthaśāstra, Vedānta serta Jyotiṣa; kisah silsilah menurut bagian-bagian, juga stotra-stotra dan riwayat para Manu.

Verse 20

नानाविद्यास्तथा प्रोक्ताः सर्वलोकोपकारिकाः । एतद्विष्णुपुराणं वै सर्वशास्त्रार्थसंग्रहम् ॥ २० ॥

Demikianlah berbagai ilmu diajarkan demi kemaslahatan semua alam. Sungguh, Viṣṇu Purāṇa ini adalah himpunan sari makna dari seluruh śāstra.

Verse 21

वाराहकल्पवृत्तांतं व्यासेन कथितं त्विह । यो नरः पठते भक्त्या यः श्रृणोति च सादरम् ॥ २१ ॥

Kisah Varāha Kalpa yang diuraikan di sini oleh Vyāsa—barangsiapa membacanya dengan bhakti atau mendengarnya dengan hormat—(mendapat buah rohani yang mulia).

Verse 22

तावुभौ विष्णुलोकं हि व्रजेतां भुक्तभोगकौ । तल्लिखित्वा च यो दद्यादाषाढ्यां घृतधेनुना ॥ २२ ॥

Keduanya sungguh pergi ke Viṣṇuloka setelah menikmati buah pahala. Dan siapa menuliskannya lalu mempersembahkan sebagai dāna pada bulan Āṣāḍha bersama ghṛta-dhenū (sapi persembahan ghee), ia meraih pahala itu.

Verse 23

सहितं विणुभक्ताय पुराणार्थविदेद्विज । स याति वैष्णवं धाम विमानेनार्कवर्चसा ॥ २३ ॥

Wahai brāhmaṇa, siapa memahami makna Purāṇa dan mengajarkannya dengan utuh kepada bhakta Viṣṇu, ia mencapai kediaman Vaiṣṇava dengan vimāna yang bercahaya laksana matahari.

Verse 24

यश्च विष्णुपुराणस्य समनुक्रमणीं द्विज । कथयेच्छृणुयाद्वापि स पुराणफलं लभेत् ॥ २४ ॥

Wahai dwija, siapa pun yang melantunkan atau bahkan mendengarkan anukramaṇī (ringkasan berurutan) Viṣṇu Purāṇa, memperoleh pahala rohani penuh dari Purāṇa itu.

Verse 25

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे विष्णुपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः ॥ ९४ ॥

Demikian berakhir bab ke-94, berjudul “Uraian Anukramaṇī Viṣṇu Purāṇa,” dalam Bagian Pertama Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, pada Mahā-Upākhyāna, bagian keempat (pāda).