Shloka 7

Adhyaya 17 — The Birth of Atri’s Three Sons: Soma, Dattatreya, and Durvasa

Sanskrit

दत्तात्रेय इति ख्यातः सोऽनसूयास्तनं पपौ ।

विष्णुरेवावतार्णोऽसौ द्वितीयोऽत्रेः सुतोऽभवत् ॥

Transliteration

dattātreya iti khyātaḥ so 'nasūyāstanaṃ papau |

viṣṇurevāvatīrṇo 'sau dvitīyo 'treḥ suto 'bhavat ||

Translation

Ia dikenal sebagai Dattātreya; ia meminum air susu Anasūyā. Sesungguhnya ia adalah avatāra Viṣṇu, dan menjadi putra kedua Atri.

Word by Word

• दत्तात्रेयः: Dattātreya
• दत्तात्रेयः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, √दा क्त) + अत्रेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (उद्धरण/Quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)

• ख्यातः: known (as)
• ख्यातः: समानााधिकरण (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘renowned/called’

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अनसूयाः: of Anasūyā
• अनसूयाः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अनसूया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• स्तनम्: breast
• स्तनम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्तन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पपौ: drank/suckled
• पपौ: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध (निपात/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• अवतार्णः: descended (incarnate)
• अवतार्णः: समानााधिकरण (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Verb
• Root: अव-√तॄ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (Past active participle in sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘descended/incarnated’

• असौ: that one (he)
• असौ: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दूरवाचक सर्वनाम (demonstrative)

• द्वितीयः: second
• द्वितीयः: कर्ता-विशेषण (Agent qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण

• अत्रेः: of Atri
• अत्रेः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• सुतः: son
• सुतः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभवत्: became/was
• अभवत्: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speakers

• Narrative voice (Purāṇic narrator within the Markandeya Purana’s ongoing discourse; not Devi Māhātmya)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Viṣṇu
• Dattātreya
• Anasūyā
• Atri

Key Themes

• Avatāra theology
• Sacred motherhood
• Genealogy
• Householder-ashrama ideal (implicit through Anasūyā)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even an avatāra is shown honoring human familial bonds—nursing from the mother—affirming sanctity of household dharma and the nurturing role of Anasūyā as a model of virtue.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Vaṃśānucarita: identification of a key figure in a lineage and his divine nature.

What is the esoteric significance?

The avatāra’s ‘descent’ paired with breastfeeding symbolizes the meeting of transcendent (Viṣṇu) and immanent (maternal nourishment), i.e., grace entering embodied existence.