Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Puṣkara-Tīrtha-Māhātmya and the Phala of Pilgrimage

Nārada–Yudhiṣṭhira; Pulastya–Bhīṣma Transmission

तस्य जिष्णोर्बूसीं दृष्टवा शून्यामिव निवेशने । ह्ृदयं मे महाराज न शाम्यति कदाचन,महाराज! उन्हीं विजयी भ्राता धनंजयके आसनको अब अपनी कुटियामें सूना देखकर मेरे हृदयको कभी शान्ति नहीं मिलती। अत: शत्रुदमन! मैं इस वनसे अन्यत्र चलना पसंद करता हूँ। वीरवर अर्जुनके बिना अब यह वन रमणीय नहीं लगता

tasya jiṣṇor āsīnaṃ dṛṣṭvā śūnyām iva niveśane | hṛdayaṃ me mahārāja na śāmyati kadācana ||

Sahadeva berkata: “Wahai Maharaja, ketika kulihat tempat duduk Jishnu (Arjuna) kosong di pertapaan, seakan-akan kediaman itu sendiri ditinggalkan, hatiku tak pernah juga tenteram.”

तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
जिष्णोःof Jishnu (Arjuna)
जिष्णोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootजिष्णु
FormMasculine, Genitive, Singular
आसीनम्seated; sitting
आसीनम्:
Karma
TypeVerb
Rootआस् (धातु) → आसीन (क्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Purvakala)
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (Gerund)
शून्याम्empty
शून्याम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशून्य
FormFeminine, Accusative, Singular
इवas if; like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
निवेशनेin the dwelling/abode
निवेशने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिवेशन
FormNeuter, Locative, Singular
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karta
TypeNoun
Rootहृदय
FormNeuter, Nominative, Singular
मेmy; of me
मे:
Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
महाराजO great king
महाराज:
Sambodhana
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
शाम्यतिbecomes calm; is pacified
शाम्यति:
TypeVerb
Rootशम्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
कदाचनever; at any time
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन

सहदेव उवाच

S
Sahadeva
Y
Yudhiṣṭhira (Mahārāja)
A
Arjuna (Jiṣṇu, Dhanañjaya)
F
forest (vana)
H
hut/dwelling (niveśana)
S
seat (āsana)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical weight of brotherly loyalty and the psychological cost of separation: the absence of a righteous, capable ally (Arjuna) disturbs inner peace, and the speaker urges practical action rather than passive sorrow.

During the Pandavas’ forest exile, Sahadeva addresses Yudhiṣṭhira, saying that seeing Arjuna’s seat empty in their dwelling makes him continually restless; without Arjuna the forest feels joyless, so he proposes leaving the place.