Shloka 10

कर्कोटकस्य नागस्यथ दमयन्त्या नलस्य च । ऋतुपर्णस्य राजर्षे: कीर्तन॑ं कलिनाशनम्‌,कर्कोटक नाग, दमयन्ती, नल तथा राजर्षि ऋतुपर्णकी चर्चा कलियुगके दोषका नाश करनेवाली है

bṛhadaśva uvāca | karkoṭakasya nāgasya ca damayantyā nalasya ca | ṛtuparṇasya rājarṣeḥ kīrtanaṃ kalināśanam ||

Bṛhadaśva berkata: “Kisah Karkoṭaka sang ular, Damayantī dan Nala, serta resi-raja Ṛtuparṇa—bila dilantunkan dan dikenang—adalah pemusnah Kali; ia menyingkirkan noda kemerosotan moral dan menegakkan kembali keteguhan dalam dharma.”

कर्कोटकस्यof (the serpent) Karkoṭaka
कर्कोटकस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकर्कोटक
FormMasculine, Genitive, Singular
नागस्यof the serpent
नागस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Genitive, Singular
अथand then / also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
दमयन्त्याःof Damayantī
दमयन्त्याः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदमयन्ती
FormFeminine, Genitive, Singular
नलस्यof Nala
नलस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
ऋतुपर्णस्यof Ṛtuparṇa
ऋतुपर्णस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootऋतुपर्ण
FormMasculine, Genitive, Singular
राजर्षेःof the royal sage
राजर्षेः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजर्षि
FormMasculine, Genitive, Singular
कीर्तनम्the narration / recitation
कीर्तनम्:
Karta
TypeNoun
Rootकीर्तन
FormNeuter, Nominative, Singular
कलिनाशनम्destroyer of Kali (evil/strife)
कलिनाशनम्:
TypeAdjective
Rootकलिनाशन
FormNeuter, Nominative, Singular

बृहदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
K
Karkoṭaka
N
Nāga (serpent-being)
D
Damayantī
N
Nala
Ṛtuparṇa
K
Kali

Educational Q&A

That remembering and narrating exemplary lives—especially those marked by trial, fidelity, and eventual restoration—purifies the mind and counters the influence of Kali (moral confusion, vice, and despair).

Bṛhadaśva highlights the spiritual and ethical potency of the Nala–Damayantī episode: the very telling of Karkoṭaka, Nala, Damayantī, and Ṛtuparṇa is presented as a remedy that dispels Kali’s harmful influence.