Shloka 16
अक्षद्यूतप्रवेशः — Kali’s Entry and the Initiation of the Dice-Contest
Devanagari script
कथं हाहं प्रतिश्रुत्य देवतानां विशेषतः । परार्थे यत्नमारभ्य कथं स्वार्थमिहोत्सहे,“मैं देवताओंके सामने प्रतिज्ञा करके विशेषत: परोपकारके लिये प्रयत्न आरम्भ करके अब यहाँ स्वार्थ-साधनके लिये कैसे उत्साहित हो सकता हूँ?
Transliteration
kathaṃ hāhaṃ pratiśrutya devatānāṃ viśeṣataḥ | parārthe yatnamārabhya kathaṃ svārtham ihotsahe ||
Translation
Bagaimana mungkin aku—setelah berikrar di hadapan para dewa, dan memulai upaya terutama demi kepentingan orang lain—kini di sini terdorong mengejar kepentinganku sendiri?
Word by Word
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
हाalas!
हा:
TypeIndeclinable
Rootहा
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
Formcommon, nominative, singular
प्रतिश्रुत्यhaving promised
प्रतिश्रुत्य:
TypeVerb
Rootप्रतिश्रु
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral here)
देवतानाम्of/unto the deities
देवतानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootदेवता
Formfeminine, genitive, plural
विशेषतःespecially
विशेषतः:
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः
परार्थेin/for another's benefit
परार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपरार्थ
Formmasculine, locative, singular
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootयत्न
Formmasculine, accusative, singular
आरभ्यhaving begun/undertaken
आरभ्य:
TypeVerb
Rootआ-रभ्
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral here)
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
स्वार्थम्one's own interest
स्वार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वार्थ
Formmasculine, accusative, singular
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
उत्सहेcan I be eager / do I dare
उत्सहे:
TypeVerb
Rootउत्सह्
Formpresent indicative, 1st, singular, ātmanepada
Speaker
बृहदश्व उवाच
Characters & Entities
ब
बृहदश्व (Bṛhadaśva)द
देवताः (the gods/deities)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes