Shloka 30

तुष्टिबबुद्धिर्भवित्री वा त्वयि दीर्घप्रवासिनि । त्वयि नः पार्थ सर्वेषां सुखदु:खे समाहिते,वीरवर! निश्चय ही आपके चले जानेके बाद आपके सभी भाई जागते समय आपहीके पराक्रमकी चर्चा बार-बार करते हुए अपना मन बहलायेंगे। पार्थ! दीर्घकालके लिये आपके प्रवासी हो जानेपर हमारा मन न तो भोगोंमें लगेगा और न धनमें ही। इस जीवनमें भी कोई रस नहीं रह जायगा। आपके बिना हम इन वस्तुओंसे संतोष नहीं पा सकेंगे। पार्थ! हम सबके सुख-दुःख, जीवन-मरण तथा राज्य-ऐश्वर्य आपपर ही निर्भर हैं। भरतकुलतिलक! कुन्तीकुमार! मैंने आपको विदा दी; आप कल्याणको प्राप्त हों

tuṣṭir babuddhir bhavitrī vā tvayi dīrghapravāsini | tvayi naḥ pārtha sarveṣāṁ sukhaduḥkhe samāhite ||

Vaiśaṃpāyana berkata: “Wahai Pārtha, bila engkau pergi menempuh pengembaraan panjang, kepuasan dan keteguhan budi kami pun akan bertumpu hanya padamu. Suka dan duka kami semua terhimpun dalam dirimu—kepadamulah semuanya bergantung. Tanpamu, kami takkan memperoleh kepuasan sejati dalam kenikmatan maupun harta; bahkan hidup akan kehilangan rasanya. Engkaulah sandaran tempat kesejahteraan kami ditegakkan.”

तुष्टिःcontentment
तुष्टिः:
Karta
TypeNoun
Rootतुष्टि
FormFeminine, Nominative, Singular
अबुद्धिःlack of understanding / confusion
अबुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootअबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
भवित्रीwill be / is to be (fem.)
भवित्री:
Karta
TypeNoun
Rootभवितृ (स्त्री.)
FormFeminine, Nominative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
त्वयिin you / with respect to you
त्वयि:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Locative, Singular
दीर्घप्रवासिनिwhen (you are) long-absent / long-travelling
दीर्घप्रवासिनि:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदीर्घ-प्रवासिन्
FormMasculine, Locative, Singular
त्वयिin you / on you
त्वयि:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Locative, Singular
नःof us / our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Plural
पार्थO Partha (Arjuna)
पार्थ:
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
TypePronoun
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
सुखदुःखेin happiness and sorrow
सुखदुःखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुख-दुःख
FormNeuter, Locative, Dual
समाहितेbeing centered / resting (on you)
समाहिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसमाहित
FormMasculine, Locative, Singular
वीरवरO best of heroes
वीरवर:
TypeNoun
Rootवीर-वर
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
P
Pārtha (Arjuna)

Educational Q&A

The verse highlights how a community’s stability can hinge on a single dharmic, capable person: when such a protector is absent, even pleasures and wealth fail to console. It underscores responsibility, mutual reliance within family, and the ethical weight carried by a principal guardian.

Vaiśaṃpāyana narrates words addressed to Pārtha (Arjuna) as he is about to depart for a long period. The speaker expresses that the others’ happiness and sorrow, and their very sense of satisfaction, will depend on him during his absence.