Shloka 9

कर्शयाम: स्वमित्राणि नन्दयामश्न शात्रवान्‌ । आत्मानं भवतां शास्त्रैर्नियम्य भरतर्षभ,“भरतकुलभूषण! आपके शासनसे अपने-आपको नियन्त्रणमें रखकर आज हमलोग अपने मित्रोंको दुःखी और शत्रुओंको सुखी बना रहे हैं

karśayāmaḥ sva-mitrāṇi nandayāmaś ca śātravān | ātmānaṃ bhavatāṃ śāstrair niyamya bharatarṣabha ||

Wahai banteng di antara kaum Bharata, dengan mengekang diri menurut titahmu dan ketentuan śāstra, hari ini kami justru menyusahkan sahabat-sahabat kami dan menggembirakan musuh-musuh kami.

कर्शयामःwe afflict / make miserable
कर्शयामः:
Karta
TypeVerb
Rootकृश्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, बहुवचन, परस्मैपद
स्वमित्राणिour own friends
स्वमित्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootस्वमित्र
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
नन्दयामःwe gladden / make happy
नन्दयामः:
Karta
TypeVerb
Rootनन्दय् (णिजन्त, √नन्द्)
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, बहुवचन, परस्मैपद
शात्रवान्enemies
शात्रवान्:
Karma
TypeNoun
Rootशात्रव
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भवताम्of you (pl.)
भवताम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootभवत्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
शास्त्रैःby (your) commands / ordinances
शास्त्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootशास्त्र
Formनपुंसक, तृतीया, बहुवचन
नियम्यhaving restrained / controlling
नियम्य:
Karma
TypeVerb
Rootनि-यम्
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव), परस्मैपद-भाव
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bharatarṣabha (addressed Bharata prince/king)
S
sva-mitrāṇi (friends/allies)
Ś
śātravāḥ (enemies)

Educational Q&A

The verse highlights a dharmic tension: strict self-restraint under royal/śāstric discipline can demand painful sacrifices, even to the point that one’s own allies suffer while adversaries benefit. It underscores that dharma is not always immediately rewarding and may require enduring short-term loss for principled conduct.

Vaiśampāyana reports a complaint or reflection addressed to a Bharata ruler: the speakers say that, because they are controlling themselves according to his commands and śāstric norms, their current course of action ends up harming their friends and pleasing their enemies—indicating a politically and ethically strained situation.