Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma

कारणं तस्य देहो<यं धातु: कर्मणि वर्तते । स यथा प्रेरयत्येनं तथायं कुरुतेडवश:,यह मानव-शरीर जो कर्ममें प्रवृत्त होता है, वह ईश्वरके कर्मफलसम्पादन-कार्यका साधन है। वे इसे जैसी प्रेरणा देते हैं, यह विवश होकर (स्वेच्छा--प्रारब्धभोगके लिये) वैसा ही करता है

kāraṇaṁ tasya deho ’yaṁ dhātuḥ karmaṇi vartate | sa yathā prerayaty enaṁ tathāyaṁ kurute ’vaśaḥ ||

Tubuh inilah alat bagi (kuasa yang lebih tinggi itu); tersusun dari unsur-unsur, ia bergerak dalam ranah tindakan. Sebagaimana Tuhan mendorongnya, demikianlah ia bertindak—tak sepenuhnya berdaulat atas diri.

कारणम्cause/instrumental means
कारणम्:
Karta
TypeNoun
Rootकारण
FormNeuter, Nominative, Singular
तस्यof him/of that
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
देहःbody
देहः:
Karta
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
धातुःconstituent/element (supporting factor)
धातुः:
Karta
TypeNoun
Rootधातु
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्मणिin action/in कर्म
कर्मणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Locative, Singular
वर्ततेacts/engages/exists (is engaged)
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
प्रेरयतिimpels/urges
प्रेरयति:
TypeVerb
Rootप्र-ईर् (प्रेरयति)
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada, Causative
एनम्him/this one
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्/इदम् (enad-pronoun)
FormMasculine, Accusative, Singular
तथाso/thus
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अयम्this (one)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
करुतेdoes/performs
करुते:
TypeVerb
Rootकृ (करोति/कुरुते)
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
अवशःhelpless/compelled
अवशः:
TypeAdjective
Rootअवश
FormMasculine, Nominative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
D
deha (the body)
Ī
Īśvara (implied as the impeller/inner ruler)