Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

युधिछिर उवाच मोहो हि धर्ममूढत्वं मानस्त्वात्माभिमानिता । धर्मनिष्क्रियता55लस्यं शोकस्त्वज्ञानमुच्यते,युधिष्ठिर बोले--धर्ममूढ़ता ही मोह है, आत्माभिमान ही मान है, धर्मका पालन न करना आलस्य है और अज्ञानको ही शोक कहते हैं

yudhiṣṭhira uvāca | moho hi dharmamūḍhatvaṃ mānas tv ātmābhimānitā | dharmanīṣkriyatā ālasyaṃ śokas tv ajñānam ucyate ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Kebingungan sejati adalah kemabukan batin yang membuat dharma tak lagi tampak. Kesombongan adalah keangkuhan diri. Kemalasan ialah enggan bertindak menurut dharma. Dan apa yang disebut orang sebagai ‘duka’ pada hakikatnya adalah ketidaktahuan.”

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
मोहःdelusion
मोहः:
Karta
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
धर्ममूढत्वम्being deluded about dharma
धर्ममूढत्वम्:
TypeNoun
Rootधर्ममूढत्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
मानःpride
मानः:
Karta
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/and (contrast)
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
आत्माभिमानिताself-conceit; identification with self
आत्माभिमानिता:
TypeNoun
Rootआत्माभिमानिता (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
धर्मनिष्क्रियताinaction regarding dharma; non-performance of duty
धर्मनिष्क्रियता:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मनिष्क्रियता (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
आलस्यम्laziness
आलस्यम्:
TypeNoun
Rootआलस्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
शोकःgrief
शोकः:
Karta
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/and (contrast)
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
अज्ञानम्ignorance
अज्ञानम्:
TypeNoun
Rootअज्ञान (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
उच्यतेis said/called
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Passive (Karmani)

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

The verse reframes common inner afflictions as ethical and cognitive failures: delusion is confusion about dharma, pride is egoic self-conceit, laziness is neglect of dharmic action, and grief ultimately stems from ignorance. The remedy implied is clearer discernment of dharma, humility, disciplined action, and knowledge.

In the Vana Parva’s reflective discourse, Yudhiṣṭhira articulates definitions of key moral-psychological states, analyzing how inner dispositions (moha, māna, ālasya, śoka) relate to dharma and right living.