Shloka 52

युधिछिर उवाच इष्वस्त्रमेषां देवत्वं यज्ञ एषां सतामिव । भयं वै मानुषो भाव: परित्यागोडसतामिव,युधिष्ठिर बोले--बाण विद्या क्षत्रियोंका देवत्व है, यज्ञ उनका सत्पुरुषोंका-सा धर्म है, भय मानवीय भाव है और शरणमें आये हुए दु:खियोंका परित्याग कर देना उनमें असत्पुरुषोंका-सा आचरण है

yudhiṣṭhira uvāca | iṣv-astram eṣāṁ devatvaṁ yajña eṣāṁ satām iva | bhayaṁ vai mānuṣo bhāvaḥ parityāgo ’satām iva ||

Yudhiṣṭhira menjawab: “Bagi para kṣatriya, kemahiran busur-panah dan senjata adalah keilahian mereka; yajña adalah dharma mereka, seperti orang-orang saleh. Rasa takut memang naluri manusia; tetapi menelantarkan orang yang datang memohon perlindungan dalam derita adalah laku orang tak benar.”

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
इष्वस्त्रम्archery/weapon-skill (arrow-weapon)
इष्वस्त्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootइष्वस्त्र
FormNeuter, Nominative, Singular
एषाम्of these (people)
एषाम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
देवत्वम्divinity; godlike status
देवत्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootदेवत्व
FormNeuter, Nominative, Singular
यज्ञःsacrifice; ritual offering
यज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
एषाम्of these (people)
एषाम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
सताम्of the good/virtuous
सताम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootसत्
FormMasculine, Genitive, Plural
इवlike; as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
भयम्fear
भयम्:
Karta
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
मानुषःhuman
मानुषः:
Karta
TypeAdjective
Rootमानुष
FormMasculine, Nominative, Singular
भावःstate; disposition; nature
भावः:
Karta
TypeNoun
Rootभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
परित्यागःabandonment; forsaking
परित्यागः:
Karta
TypeNoun
Rootपरित्याग
FormMasculine, Nominative, Singular
असताम्of the wicked/non-virtuous
असताम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootअसत्
FormMasculine, Genitive, Plural
इवlike; as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
K
kṣatriyas (warrior class)
I
iṣu/astra (arrows/weapons)
Y
yajña (sacrifice)

Educational Q&A

A kṣatriya’s true ‘divinity’ is disciplined martial skill used in service of dharma; fear may arise naturally, but abandoning those who seek protection—especially the distressed—is condemned as unrighteous conduct.

Yudhiṣṭhira articulates a moral standard for warriors: their vocation includes sacrifice-like duty and the obligation to protect the vulnerable; he contrasts understandable human fear with the unacceptable act of forsaking those who have taken refuge.