Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

वसन्‌ द्वैतवने राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । भीमसेनोथ्डर्जुनश्वैव माद्रीपुत्रो च पाण्डवौ,द्वैतवनमें रहते समय कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन तथा माद्रीकुमार नकुल-सहदेव--इन सभी शत्रुसंतापी संयम-नियम-परायण धर्मात्मा पाण्डवोंने एक दिन एक ब्राह्मणके लिये पराक्रम करते हुए महान्‌ क्लेश उठाया, परंतु उसका भावी परिणाम सुखमय ही हुआ

vasan dvaitavane rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ | bhīmaseno 'tha 'rjunaś caiva mādrīputrau ca pāṇḍavau ||

Waiśampāyana berkata: Ketika tinggal di hutan Dvaita, Raja Yudhiṣṭhira putra Kuntī—bersama Bhīmasena, Arjuna, dan kedua putra Mādrī, para Pāṇḍava (Nakula dan Sahadeva)—hidup dalam tata laku disiplin dan pengendalian diri.

वसन्dwelling, residing
वसन्:
Karta
TypeVerb
Rootवस् (धातु) → वसत् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन, वर्तमान (शतृ)
द्वैतवनेin the Dvaitavana (forest)
द्वैतवने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्वैतवन (प्रातिपदिक)
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
कुन्तीपुत्रःKunti’s son
कुन्तीपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootकुन्तीपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
भीमसेनःBhīmasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
अथand then / also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
माद्रीपुत्रःMādrī’s son
माद्रीपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootमाद्रीपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
पाण्डवौthe two Pāṇḍavas (Nakula and Sahadeva)
पाण्डवौ:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, द्विवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
D
Dvaitavana
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuntī
B
Bhīmasena
A
Arjuna
M
Mādrī
N
Nakula
S
Sahadeva
P
Pāṇḍavas
B
Brāhmaṇa

Educational Q&A

The verse frames ethical heroism as disciplined action undertaken for the protection and welfare of others—especially the vulnerable and the learned (brāhmaṇas). Even when righteous effort brings immediate hardship, steadfast dharma can lead to an ultimately auspicious result.

Vaiśaṃpāyana sets the scene in Dvaitavana during the Pāṇḍavas’ forest residence, naming the brothers and indicating that an incident occurs in which they exert themselves mightily on behalf of a brāhmaṇa, suffering great difficulty though the eventual outcome turns favorable.